Չպետք է թույլ տրվի, որ կողմերը այնպիսի քայլերի գնան, որ ելք աստիճանաբար չմնա. Ստյոպա Սաֆարյան
Tert.am-ի հետ զրույցում քաղաքագետ Ստյոպա Սաֆարյանն անդրադառնում է այն փունջ -պատճառներին, որոնք կարող էին թույլ տալ, որ Հայաստանում արցախյան ազատամարտի մասնակիցները ոստիկանական օբյեկտ գրավեին, պատանդներ պահեին: Նաև դրանք ծնող պատճառներին` պատճառահետևանքային կապի տիրույթում այլ հետևություններին, որոնք պիտի անի Հայաստան պետությունը` իբրև կենդանի օրգանիզմ, որի մեջ ինչ-որ բան այն չէ, չի գործում:
-Պարո՛ն Սաֆարյան, այս իրավիճակի պատճառները: Ինչպե՞ս բանը եկավ հասավ նրան, որ արդեն 8-րդ օրն է՝ Ոստիկանության կարևոր մի օբյեկտ գրավված է, և 30 մարդ հայտարարում է, որ կմեռնի, բայց չի հանձնվի:
-Նախ, այդ հարցին պատասխանելու համար արձանագրենք, թե ինչ են ասում «Սասնա ծռերի» անդամները: Նրանք ասում են՝ այլ ելք չկա, և հասարակության միջից էլ, կարծեք թե, լսելի են շատ ու շատ ձայներ, որոնք համերաշխ են նրանց հետ և ասում են, որ ընտրություններով ոչինչ չի փոխվում, հետևաբար, այլ ելք չկա, քան նման եղանակներով իշխանության հետ խնդիրները լուծելը: Այստեղ քաղաքական ուժերի խնդիրն է, շատ հեռուն չեմ գնա: Սահմանադրական փոփոխություններին, երբ շատ կարևոր հարցեր էին լուծվում, ընդդիմությունը որդեգրեց վերին աստիճանի անհասկանալի, հանրության համար անընդունելի դիրքորոշում, որ «մենք նոր խաղի կանոնների մշակմանը չենք մասնակցում: Նիկոլ Փաշինյանն ասում էր, որ դա կեղծ օրակարգ է, քառյակի ուժերը հայտարարում էին, որ բովանդակային քննարկման մեջ չեն մտնելու, մյուսներն ասում էին` Սահմանադրությունը չպետք է փոխվի։ Եվ այդ առումով, այն, որ մեր ժողովրդի մի զգալի հատված «ոչ» քվեարկեց, գոնե ապացուցեց, որ Սահմանադրությունը չէր մեղավոր, որ ամեն բան այս երկրում այսպես է: Եվ թեպետ, այս առումով, ընդդիմությունը շահեկան վիճակում հայտնվեց, բայց ընդհանուր, այն ինչ արեց` կներեք, ճիշտ չէր: Եվ դրանից հետո համատարած պիտի ասեին, որ, գիտեք, իշխանությունը միշտ անում է այն, ինչ ուզում է անել, և բնականաբար, հանրաքվեների ու ընտրությունների հետ հույս չի կարելի կապել` որպես իշխանության ձևավորման ձևի: Ես մեկ օրինակ եմ բերում այն մասին, որ նաև ընդդիմության սխալներն են բերում այդ` «ելք չկա» կամ «այլ տարբերակ չկա» իրավիճակին: Եվ ես մինչև հանրաքվեն էլ զգուշացրել էի՝ չմտնել էդ պրոցեսի մեջ, չփորձել փոխել իրավիճակը և իշխանությանը թույլ տալ անել այն, ինչ ուզում է, բերելու է նման իրավիճակի: Եթե ամփոփելու լինեմ՝ պատճառն ամբողջ քաղաքական դասի ոչ ադեկվատ և ոչ հեռատես քաղաքականությունն էր, երբ մի կողմից իշխանությունն է մտածում ամեն գնով հաղթելու մասին, մյուս կողմից ընդդիմությունը շատ կարևոր պահեր բաց է թողնում և չի մասնակցում և դառնում է ռեակտիվ ուժ: Արդյունքում՝ սովորական մարդը հավատը կորցնում է քաղաքական եղանակների, մեթոդների նկատմամբ:
-Կոնկրետ այն շրջանակը, որոնք համախոհ են «Սասնա ծռերին» , այն է՝ Ժիրայր Սեֆիլյան, Ալեք Ենիգոմշյան և այլք, նոր չէ, որ չէին ընդունում ընտրությունների ինստիտուտը որպես քաղաքական բաղկացուցիչ: Եվ շատերը նույնիսկ զավեշտով էին նայում «Հիմնադիր խորհրդարանի» այն հաղորդագրություններին, թե «ռեժիմին մնաց 40 շաբաթ» և այսպես շարունակ: Փաստորեն, իրենք երկար ժամանակ խոսում էին ոչ քաղաքական լուծումների մասին:
-Իրավացի եք։ Թող իշխանությունն ու ընդդիմությունը, որոնք համաձայն չէին նրանց մեթոդների հետ, ապացուցեին ճիշտ հակառակը: Բայց ընդդիմությունն ու իշխանությունը ճիշտ հակառակն արեցին, իրենք ապացուցին, որ այլ տարբերակ չկա: Իշխանությունը անընդհատ ինչ-որ կոնսենսուսի տպավորություն է ստեղծում՝ ընտրություններ կլիներ, թե հանրաքվե և ասում է`«գիտեք` հասարակություն, հարցը փակ է, որովհետև ԲՀԿ-ն ինձ հետ համաձայն է, ՀՅԴ-ն աջակցում է», և արդյունքում անտեսում են, որ հասարակության դժգոհ զանգվածը դրանով խնդիրը լուծված չի համարում: Եվ հասարակությունն ամենևին պարտավորված չէ ընդունել այդ կոնսենսուսները, որոնք տարբեր սակարկություններով ստեղծվում են և ասում են, որ հարցը փակված է և ստիպված եք համակերպվել, որովհետև այ էս, էս քաղաքական ուժերը համաձայն են: Մոռանալով, որ իշխանությունը իրավունք ունի չհամաձայնել նաև իշխանության հետ:
Հիմա նայեք՝ ինչ է ասում Պավլիկը: Կտրվենք էմոցիաներից ու տեսնենք՝ նա ինչ է ասում: Պավլիկը էս դեպքում հասարակության այն հատվածն է, որն ասում է`«ընգեր, ինձ չի հետաքրքրում՝ դու ՀԱԿ-ի կամ մյուսի հետ Ընտրական օրենսգրքով ինչի շուրջ ես համաձայնվում, դա ձեր պրոբլեմն է, ես համաձայն չեմ»: Անտեսվեցին այս կարգի բաները: Չի կարելի անընդհատ էդ թատրոնով մարդկանց խաբել:
-Չե՞ք կարծում, որ այն, որ առ այսօր լուծումներ չեն գտնվում, դրա պատճառներից մեկը այն է, որ ոչ ոք ոչ մեկին Հայաստանում չի վստահում, այդ թվում՝ միջնորդական առաքելություն կատարած անձանց: Այսինքն՝ ոչ մի անձ Հայաստանում` ոչ մտավորական, ոչ քաղաքական գործիչ և ոչ անգամ Արցախյան լեգենդար հրամանատար, չունի այդ անվերապահ վստահությունը:
-Առաջին իսկ պահից վերին աստիճանի զգուշավոր լավատեսության էի նայում Վիտալի Բալասանյանի միջնորդությանն այս իրավիճակում, բայց գիտեի, որ մեթոդաբանական առումով դա անհրաժեշտ է, երբ կողմերի դիրքորոշումները ծայրահեղ հակադիր են: Պիտի խոստովանեմ, որ չէի ցանկանա, որ ինքը բանակցությունների որոշ դետալներ ներկայացներ հանրությանը` տրվելով այդ գայթակղությանը, որի արդյունքում խզվեց պրոցեսը: Եվ հարցի երկրորդ մասի հետ կապված` այո, հասարակության մեջ չկան շերտեր, որոնք կվայելեն երկու կողմի վստահությունը:
-Այս պատային իրավիճակից ելքի ի՞նչ տարբերակներ եք տեսնում ու ո՞րն է ավելի իրատեսական:
-Տեսնենք՝ ինչ են ասում կողմերը. իշխանությունն ասում է, որ իր հրաժարականի պահանջը չի լինելու, նրանք էլ ասում են՝ մենք չենք հանձնվելու: Բայց տեսնում եմ, որ կարող են այլ լուծումներ լինել` Ժիրայր Սեֆիլյանի ազատ արձակում, քաղբանտարկյալների։ Կամ օրինակ` ԱԱԾ-ի այսօրվա հայտարարությունը, որը եթե վերջնագիր չհամարենք, էլի տեղ է թողնում տղաներին պատասխանատվության չենթարկելու առումով: Եվ չպետք է թույլ տրվի, որ կողմերը այնպիսի քայլերի գնան, որ ելք աստիճանաբար չմնա ու ստացվի, որ պավլիկենք անպայման պիտի մեռնեն, իշխանությունն էլ անպայման հանձնվի: Դրա համար դեռևս քաղաքական լուծումների դաշտ կա ու նվազագույնը պետք է բավարարվի, որ խումբն ինքն էլ այլընտրանքներ ունենա իր պայքարը շարունակելու ոչ ուժային մեթոդներով:
-Կատարվածի մեղավոր համարեցիք քաղաքական դասը, իսկ հետևություններ արվեցի՞ն ըստ Ձեզ։
- Վախենում եմ`չհասկացան: Ցավոք, տարիներ շարունակ, ամեն մեկը իր սխալները արդարացնելու համար մեղքն այնքան գունավոր բարձել է մյուսի վրա, որ հասարակությունը հավատացել է կամ այն կամ այն կողմին: Էնքան շատ քայլեր պետք է անեն իշխանությունն ու ընդդիմությունը էս կորսված վստահությունը վերականգնելու համար: Ու հիմա, բացի այն, որ քաղաքական ուժերը դիրքավորվել են, ես այս գիտակցությունը չեմ տեսնում: Ու ես ժամանակին իշխանությանն էլ էի ասում, որ մի ուրախացրեք, որ ընդդիմությունը թույլ ա, որովհետև էդ վակուումը լցվելու ա: Էն, որ ասում ա`«սուրբ տեղը դատարկ չի մնում», ինչ-որ մի բանով լցվելու է, և դրա համար ավելի լավ է, որ այդ վակուումը լցվի իսկապես մրցունակ կոնտենտով, ոչ թե, այո, ռադիկալ լուծումներ ունեցող խմբերով:










