ՀՀ-ի նկատմամբ Թուրքիայի թշնամական քաղաքականությունը հնարավորության դեպքում տեսական հայտարարություններից անցնելու է գործնական քայլերի. Ռուբեն Մելքոնյան
ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի դեկան, թուրքագետ Ռուբեն Մելքոնյանի հետ Tert.am-ը զրուցել է հայ-ադրբեջանական սահմանին եղած լարվածության ամբողջ ընթացքում Թուրքիայի՝ Ադրբեջանին ուղղված անթաքույց և ակտիվ աջակցության մասին: Ըստ նրա՝ այդ աջակցությունը աննախադեպ է, իսկ դրա հիմքում ընկած են երկու պատճառ:
-Պարոն Մելքոնյան, այս օրերին հայ-ադրբեջանական սահմանին իրավիճակը լարվել է ադրբեջանական կողմի սադրանքների արդյունքում: Եղբայրական Թուրքիան վերջինիս ուղղված բացահայտ և ակտիվորեն աջակցության հայտարարություններով է հանդես գալիս: Թուրքիայի նման ներգրավվածությունը որքանո՞վ է վտանգավոր մեզ համար, ի՞նչ հետևանքներ կարող է ունենալ:
-Նախ պետք է նկատել, որ Թուրքիան այս տարածաշրջանում ապակառուցողական քաղաքականություն վարող պետություն է, և դա չի սահմանափակվում միայն հայտարարություններով, լոզունգներով: Մենք ամեն օր տեսնում ենք կոնկրետ քայլեր, որոնք թեժացնում են իրավիճակը. Սիրիայում է նման իրավիճակ, Իրաքում, Լիբայում: Պետք է ընկալել, որ Կովկասը նույնպես Թուրքիայի ծավալապաշտական նկրտումների թիրախում է, և անպայմանորեն Հայաստանի նկատմամբ Թուրքիայի թշնամական քաղաքականությունը հնարավորության դեպքում տեսական հայտարարություններից անցնելու է գործնական քայլերի:
Մեկ այլ հանգամանք է, որ, այո՛, թուրքական ակտիվությունը անգամ անզեն աչքով նկատելի է և տարբերվում է նախորդ համանման դրվագներից: Տավուշի սահմանային հարձակման ժամանակ Թուրքիայի արտգործնոխարարությունը բավական կոշտ հայտարարություն արեց, հաջորդ օրը հայտարարություններ արվեցին արտաքին գործերի նախարարի և այլ պաշտոնյաների շուրթերից: Ընդ որում, դրանք դուրս են գալիս դիվանագիատական շրջանակներից: Օրինակ է արտգործնախարարի հայտարարությունը՝ «թող Հայաստանը խելքը գլուխը հավաքի»:
Այսօր էլ թուրքական քաղաքական, հասարակական շրջանակները, մեդիան աննախադեպ ակտիվություն և հակահայկական հիստերիա են բարձրացրել, ինչը սպառնալիք է մեզ համար:
Հաշվի առնելով տարածաշրջանային այլ իրողություններ՝ մենք պետք է ավելի մեծացնենք զգոնությունը, քանի որ Թուրքիայի վարքագծի մեջ սադրանքները, միջազգային տարբեր չափորոշիչների խախտումները և ծավալապաշտական, հակամարդկային քայլերը ոչ թե բացառություն են, այլ օրինաչափություն:
Ոչ վաղ անցյալի պատմությունը հարուստ է նման բազմաթիվ օրինակներով: Օրինակ է այն, որ Սիրիայի մի հատվածը օկուպացված է Թուրքիայի կողմից և այնտեղ իրականացվել են ցեղասպանական գործողություններ:
Մեկ այլ հարց է Թուրքիայի քողարկված և բաց ակտիվությունը և ներկայացվածությունը Նախիջևանում և այդ տարածքի հետ կապված միջազգային պայմանագրերի բացերը, որոնք հնարավորության դեպքում կարող են թույլ տալ Թուրքիային հայտարարություններից անցնել գործողությունների:
—Ի՞նչ տեսքով կարող է լինել Թուրքիայի՝ Ադրբեջանին ուղղված աջակցությունը՝ ռազմակա՞ն, դիվանագիտակա՞ն....
-Ամենաանմեղ ոլորտը դիվանագիտականն է, որտեղ Թուրքիան Ադրբեջանին կարող է աջակցություն տրամադրել:
Տասյակ տարիներ է արդեն Հայաստանը տնտեսական շրջափակման մեջ է... բայց ավելի վտանգավոր, անկանխատեսելի են Թուրքիայի սադրիչ քայլերն այլ որոլտներում, մասնավորապես՝ ռազմականում: Այս ընթացքում թուրք պաշտոնյաների ակտիվությունը ակնհայտ ցույց է տալիս, որ կա վերևից հրահանգ վարչական ապարատին, որ պետք է Ադրբեջանին ցուցաբերել նման աջակցություն և ակտիվություն:
Չեմ ցանկանում խոսել սարսափներից կամ կոնսպիրոլոգիական մեկնաբանություններ անել, բայց մենք պետք է հիշենք մեր պատմությունը, որ ոչ հեռավոր անցյալի պատմությունում երկու անգամ կանգնել ենք թուրքական ներխուժման վտանգի առաջ՝ 1992, 1994 թվականներին՝ նույն հայ-ադրբեջանական պատերազմի շրջանակներում, երբ Թուրքիան իր զորքը մոտեցրել էր սահմանին և հայտարարում էր, որ կարող է ամեն րոպե ռազմական գործողություններ սկսել:
Ես չեմ կարծում, որ թուրքական ագրեսիվ քաղաքականությունը որևէ փոփոխության է ենթարկվել, եթե փոխվել էլ է, ապա միայն դեպի վատը, միայն դեպի ավելի հակահայկականը:
—Դուք էլ նկատեցիք, որ Թուրքիայի աջակցությունը Ադրբեջանին մինչ հիմա այդքան էլ ակտիվ ու աննախադեպ չէր: Ինչո՞վ է հիմա այդ ակտիվությունը պայմանավորված, ի՞նչ շարժառիթ ունի հիմա Թուրքիան դրա համար:
-Այդ ամենի համար ես երկու հիմք եմ տեսնում: Առաջինը՝ թուրքական արտաքին քաղաքականության ավելի ագրեսիվացումն է և դրա շնորհիվ տարբեր տարածաշրջաններում հաջողություններ ձեռք բերելը: Նա տարբեր տեղերում ռազմական գործողություններ է անում և դա հիմնավորում է իր երկրի շահերով, նպատակներով: Այդպես է վարվում Սիրիայում, Իրաքում, Էգեյան ծովում և այլն:
Կարծում եմ՝ Կովկասն էլ տեղավորվում է Թուրքիայի այդ ագրեսիվ քաղաքականության մեջ, և թերևս հիմա տարածաշրջանային և համաշխարհային գործընթացները թույլ են տալիս Թուրքիային ավելացնել իր թիրախներից մեկը:
Թուրքիայի ակտիվության երկրորդ պատճառը կապ ունի հայ- ռուսական հարաբերությունների, Հայաստանում առկա հակառուսական ալիքի հետ, որը իբրև թե ասոցացվում է ինքնիշխանության հետ: Բայց դա ավելի շատ մեծ աղերս ունի մեր անվտանգության հետ, և մենք պետք է այդ նուրբ սահմանը տեսնենք՝ որտեղ ենք մենք պաշտպանում մեր ինքնիշխանությունը, և որտեղ ենք մենք մեր ձեռքով վնասում մեր անվտանգությունը:
Բնական է, որ հայ-ռուսական հարաբերություններում եղած խնդիրները, հակառուսական դիմագիծ ունեցող գործիչների ընդգրկումը իշխանության մեջ, նրանց ոչ վաղ անցյալի քայլերը երևի թե թույլ են տալիս Թուրքիային իր քաղաքականությունն ավելի կոշտացնել:
Բազմիցս եղել են առիթներ ասելու, որ և՛ 1990-ականներին, և՛ հետո, և՛ հիմա Թուրքային զսպողը հայ-ռուսական դաշնակցային հարաբերություններն են: Իհարկե, մենք մեր հույսը պետք է դնենք մեր պետության, մեր բանակի վրա, բայց նաև պետք է ռեալիստ լինենք և հասկանանք, որ ՆԱՏՕ-ի թիվ 1 բանակն ունեցող Թուրքիայի դեմ պայքարելու համար պետք են անվտանգային այլ հարթակներ և անդամակցություն կազմակերպություններին:
Եթե մենք տեսնում ենք այդ հակառուսականությունը մեզանում, բնականաբար դա Թուրքիայի ուշադրության կենտրոնում էլ է պահվում: Դա չի կարող մեր մտահոգությունը չառաջացնել: Թուրքիայի նման հետևողական ակտիվությունն անհանգստացնող է:
—Թուրքիայի ակտիվության վերաբերյալ անհանգստություն արտահայտվեց նաև ՀՀ իշխանությունների կողմից՝ ամենաբարձր մակարդակով, արտգործանախարության հայտարարությամբ: Ինչպիսի՞ն պետք է լինեն մեր քայլերը թուրք- ադրբեջանական այդ տանդեմի դեմ:
-Այն տեքստը, որը կարդաց վարչապետը կառավարության նիստում և արտաքին գործերի նախարարության հայտարարությունը, կարծում եմ, ստեղծված իրավիճակին համարժեք էին: Բայց պետք է նկատել, որ վերջին մեկ-երկու տարիների ընթացքում հայկական կողմից Թուրքիային քննադատող, նման բովանդակությամբ կոշտ հայտարարություններ չէին արվում: Այստեղ էլ խնդիր պետք է տեսնել: Ես կարծում եմ, որ թուրքական քաղաքականություն չի փոխվել, և ինչպիսի կոշտ գնահատական էլ լինի մեր կողմից, այդ քաղաքականությունը չի փոխվի:
Ինչ վերաբերում է մեր հակաքայլերին, ապա ես կարծում եմ, բացի այն ամենից, ինչ ամենօրյա ռեժիմով անում է մեր բանակը սահմանին, բացի մեր գեներալիտետի հետևողական քայլերից, մենք ունենք երկու կարևոր հենք. մեկը ՀԱՊԿ-ի հարթակն է, որը միտված է նման իրավիճակներում պաշտպանելու Հայաստանի անվտանգությունը, մյուսը՝ հայ-ռուսական դաշնակցային հարաբերություններն են, 102-րդ ռազմաբազան:
—Մենք արդեն ունենք երկուսից էլ արձագանքներ, և դրանք չեզոք են:
- Այո՛: Դա ևս կարող է խոսել այդ հարթակների, անվտանգության այդ մեխանիզմների հանդեպ մեր վարած ոչ շատ ճիշտ, անհեռատես, կարճաժամկետ քաղաքականության մասին: Պետք է հասանալ` չի կարող ամեն ինչ լինել միակողմանի: Եթե պետության իշխող ուժի վերնախավում կան ակնհայտ հակառուսներ և մարդիկ, որոնք դեմ են ՀԱՊԿ—ին, ԵԱՏՄ-ին, հայ-ռուսական հարաբերություններին, ուրեմն ինչ-որ պահի նրանց ուղղված համարժեք պատասխանն էլ չի ուշանա:
Բայց, կարծում եմ, որ մենք պայմանագրային պարտավորվածություններ միմյանց առաջ, և ծայրահեղ իրավիճակներում այդ պարտավորվածությունները պետք է իրականացվեն: Սակայն թե այդ ծայրահեղ իրավիճակը որ պահին ընկալելի կլինի մեր գործընկերների կողմից, հարց է: Գուցե մեզ համար այդ պահը ավելի շուտ լինի, քան նրանց համար, իսկ ամեն րոպեն մեզ համար կարող է ճակատագրական և տարբեր անդառնալի հետևանքներով լինել: Այնպես որ ուզում եմ, որ այս ծանր փուլը մեր պետությունը հաղթահարի, բայց թող այն մի վերջին կոչ լինի, որ մեր պետության անվտանգությունը վեր է ամեն ինչից՝ ներքաղաքական, գրանտային և քաղաքական տարբեր կողմնորոշումներից:
Հռիփսիմե Հովհաննիսյան










