Եթե Թրամփն ու իր դաշնակիցները փորձեն հատել Իրանի կարմիր գիծը՝ կկnտրենք նրանց ոտքերը․ ՀՀ-ն հաստատել է «Զանգեզուրի միջանցքի» կառուցումը․ ի՞նչ է սա նշանակում․ Իրանի նախկին ԱԳ նախարար

Եթե Թրամփն ու իր դաշնակիցները փորձեն հատել Իրանի կարմիր գիծը՝ կկոտրենք նրանց ոտքերը․ ՀՀ-ն հաստատել է «Զանգեզուրի միջանցքի» կառուցումը․ ի՞նչ է սա նշանակում: Իրանի նախկին արտգործնախարար, Իրանի գերագույն առաջնորդի միջազգային հարցերով նախկին խորհրդական Ալի Աքբար Վելայաթին իրանական «Ettelaat» պարբերականում հրապարակել է «Բաց և անկեղծ՝ պարոն վարչապետի հետ» վերնագրով հոդված՝ ուղղված Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին։

«Որքանով ինձ հայտնի է, հայ-իրանական հարաբերությունների երկարատև պատմության մեջ, Պարթևների ժամանակներից ի վեր ավելի քան 2,000 տարվա համատեղ հարաբերություններում նման անոմալիաներ երբեք չեն տեսնվել։

Արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնում իմ պաշտոնավարման ընթացքում ես մեկնել եմ Հայաստան և Երևանից ճանապարհորդել դեպի Էջմիածին (ներկայիս Վաղարշապատ)՝ հայերի հոգևոր քաղաքը։ Այնտեղ ես հանդիպեցի հայ մեծանուն գիտնականների, եպիսկոպոսների և քահանաների հետ։

Այնտեղ ես երկու եկեղեցի տեսա։ Մեկ եկեղեցին գիտնականների և հոգևորականների նստավայրն էր, և ես հանդիպեցի հայ հոգևորականներին։ Դրա դիմաց գտնվում էր Շահ Աբբաս Մեծի կողմից կառուցված մեկ այլ եկեղեցի, որը շատ գեղեցիկ էր և տպավորիչ։

Առաջին անգամ, երբ որպես ուսանող ճանապարհորդեցի Իսֆահան, գնացի Ջուղայի շրջան և տեսա Վանքի եկեղեցին, որը հայերի համար կառուցել էր Շահ Աբբաս Սեֆին։

Երկու երկրների միջև հարաբերություններն ուսումնասիրելիս ես երբեք որևէ մութ կետ չեմ նկատել։

Ռուս-պարսկական երկրորդ պատերազմում, որը հանգեցրեց Թուրքմենչայի պայմանագրի ստորագրմանը, Հայաստանն անջատվեց Իրանից և դարձավ Ռուսաստանի մաս։

Վերը նշված իրադարձություններից հետո Իրանը երբեք վտանգի տակ չի դրել այս երկրի և նրա ժողովրդի անկախությունը։ Եվ Հայաստանի ու Իրանի Իսլամական Հանրապետության հարաբերությունները միշտ եղել են բարեկամական։

Ես ճանաչում եմ հայկական քաղաքական կուսակցություններին ու խմբերին և մոտիկից հանդիպել եմ նրանց որոշ ղեկավարների հետ։ Իրանի ներսում, հեղափոխությունից առաջ և հետո, հայկական փոքրամասնությունը միշտ հարգված է եղել, և հայերն ունեն երկու ներկայացուցիչ Իսլամական խորհրդատվական ժողովում։

Խորհրդային Միության փլուզումից և 15 անկախ հանրապետության ձևավորումից հետո Իրանի Իսլամական Հանրապետության հարաբերությունները Խորհրդային Միությունից հետո պահպանված բոլոր հանրապետությունների հետ եղել են բարեկամական և նորմալ, բացառությամբ նրանցից ոմանց կողմից ցուցաբերված անբարեհաճության։

2018 թվականի Թավշյա կոչվող հեղափոխության ժամանակ, հետևելով որոշ այլ հանրապետությունների, ինչպիսիք են Ղրղզստանի և Վրաստանի, օրինակին, Նիկոլ Փաշինյանը փորձեց տապալել Հայաստանի նախկին կառավարությունը, որը սերտորեն համագործակցում էր Մոսկվայի հետ։

Նիկոլ Փաշինյանի նոր կառավարության վնասակար գործողություններից մեկը Հայաստանի և Ադրբեջանի Հանրապետության միջև թշնամանքի սրումն էր, որն այժմ ավելի ինտենսիվ է, քան երբևէ։

Սակայն վերջերս պարոն Փաշինյանը դիմել է գործողությունների, որոնք այլ արդյունք չունեն, քան պառակտում և խնդիրներ ստեղծելը Հայաստանի համար։

Հայ ժողովրդի շահերի դեմ ուղղված բացասական գործողությունների շարքը կարելի է ամփոփել մեկ բառով, այն է՝ Արևմուտքի, հատկապես Ֆրանսիայի, Ամերիկայի և Անգլիայի գործողություններին ենթարկվելու ինտենսիվացումը՝ լիբերալ-դեմոկրատական իշխանությունը շարունակելու գործում, որն ի սկզբանե չունի ոչ լիբերալիզմ, ոչ էլ դեմոկրատիա։

Հաշվի առնելով Փաշինյանի բարդ անցյալը՝ այս վարքագիծը թշնամանքի և լարվածության նոր էջ է բացում Հարավային Կովկասում։

Նա ավելի քան ութ տարի սերտ և բաց հաղորդակցության մեջ է եղել բոլոր շահագրգիռ կողմերի հետ, ովքեր հավակնում են պահպանել կամ խաթարել անվտանգությունը։

Նրա հարաբերություններն Ադրբեջանի, Իրանի, Թուրքիայի և, հնարավոր է, ապագայում Վրաստանի հետ այժմ անկայուն են և անկանխատեսելի։

Նրա վերջին գործողությունը «Հազար երես ունեցող մարդու» (Թրամփի) անհիմն և չմտածված առաջարկի հաստատումն է՝ «Զանգեզուրի միջանցքը», «Թրամփի» կամ «ԹՐԻՓՓ» երթուղի վերանվանելու վերաբերյալ։

Այդ երկրի արտաքին գործերի նախարարի տեղակալի հետ (ով եկել էր Թեհրան) և Թեհրանում Հայաստանի դեսպանի հետ ունեցած երկու առանձին հանդիպումների ժամանակ ես նրանց որոշ բաներ հստակ ասացի։

Եվ դա հետևյալ բովանդակությունն ուներ․ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը տեղյակ է Ուկրաինայի հետ Ռուսաստանի խնդիրներին։ Հետևաբար, Հայաստանը կարող է սխալ հաշվարկել և մտածել, որ քանի որ Ռուսաստանը ներգրավված է Ուկրաինայում պատերազմի մեջ, նա ավելի քիչ է հոգ տանում Հարավային Կովկասի անվտանգության մասին։

Եվ ուստի ես մամուլի հարցազրույցում ասացի, որ Իրանը, Ռուսաստանի հետ կամ առանց նրա, իրեն պատասխանատու է համարում Հարավային Կովկասի անվտանգության պահպանման համար։ Ճիշտ այնպես, ինչպես Կյուրոս Մեծի ժամանակներից ի վեր Կովկասը մինչև Դաղստանի Դերբենդ եղել է Իրանի անվտանգության բուֆերը։

2021 թվականին Թեհրանում կայացած Աստանայի գագաթնաժողովում, որտեղ ես պատիվ ունեի լինելու նահատակ Իմամ Ղուդսուլլահ Նաֆս ալ-Զակիայի ծառայության մեջ, Նորին Սրբությունը պարոն Էրդողանի հետ առավոտյան հանդիպմանը և պարոն Պուտինի հետ երեկոյան հանդիպմանը հստակ հայտարարեց, որ․ «Մենք դեմ ենք «Զանգեզուրի միջանցքի» ստեղծմանը»։ Նահատակ Իմամ Ղուդս Ալլահ Նաֆս ալ-Զակիայի ռազմավարական հայտարարությունները արտաքին քաղաքականության և կարևոր ազգային հարցերում կարմիր գիծ են Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում։

Վերը նշված երկու հանդիպումներից հետո Իրանի Իսլամական Հանրապետության Զինված ուժերի կողմից անցկացվեց շատ հզոր զորավարժություն, և այդ ժամանակ Իրանի Իսլամական Հանրապետության Զինված ուժերի Գլխավոր շտաբի պետն այցելեց գործողությունների շրջան՝ ցույց տալու համար այդ ուժն ու վճռականությունը։

Ես Հայաստանի դեսպանին վերջնական խոսքն ասացի՝ հստակորեն, որ եթե Թրամփը և նրա դաշնակիցները ցանկանան հատել իրանական այս կարմիր գիծը, մենք կկոտրենք նրանց ոտքերը։

Անցյալ շաբաթվա վերջին Հայաստանի խորհրդարանը հաստատեց այս միջանցքի կառուցումը։ Ի՞նչ է սա նշանակում։

Նիկոլ Փաշինյանի և նրա հետևորդների այս ապարդյուն արարքը մի գործողություն է, որն իսկապես կամաչեցնի Հայաստանի ազնիվ ժողովրդին՝ իր չափավոր և իմաստուն քաղաքական պատմությամբ»,- գրել է Վելայաթին: