Ստեղծագործական Հայաստան-2017. բաց նամակների փոխարեն՝ գաղափարական ծանրոցներ/Ե գլուխ/
Մենք շարունակում ենք «Ստեղծագործական Հայաստանի» հարթակ բերել մասնագիտական կարծիքն ու նորարար առաջարկները: Այս նախագիծը հաղորդակցական այն միջավայրն է, ուր տարբեր մտավոր ընտրախավեր տալիս են իրենց մասնագիտական գնահատականը ոլորտում վարվող պետական քաղաքականությանը, ներկայացնում առաջանցիկ մտքեր և գաղափարներ, գնահատում անցնող տարվա մասնագիտական ձեռքբերումները: Կյանքը հետևողականորեն ցույց է տալիս, որ ամենալուրջ հարցերը կարող են փոշիանալ ոչ մասնագիտական, սիրողական քննարկումներում ու շոուներում, և միակ արդյունավետը եղել ու մնում է մասնագիտական կարծիքի ինստիտուտը՝ հացթուխին տված հացը:
Հայաստանը պետք է արդիականանա՝ սա թող հնչի «Կարթագենը պետք է կործանվի» հրամայականի պես խրոխտ ու հաստատակամ:
Այսօր մեր մեդիապլատֆորմին են միանում երկրի բացառիկ ուղեղային ֆաբրիկայի՝ Մարդկային զարգացման միջազգային կենտրոնի նախագահ, հայտնի քաղաքական գործիչ, քաղաքագիտության և միջազգային հարաբերությունների մասնագետ Թևան Պողոսյանը, Քաղաքական և միջազգային հարաբերությունների հայկական կենտրոնի տնօրեն, հայտնի քաղաքագետ Աղասի Ենոքյանը և հայկական մի քանի հնչեղ ստրատափների հեղինակ, «ԼՍ» ինովացիոն ընկերության հիմնադիր Իլարիոն Բեկչյանը:
1.Ինչպե՞ս եք գնահատում Ձեր` մասնագիտական ոլորտում տարվող պետական քաղաքականությունը (արդյունավետությունը գնահատել 10-ը բալանոց համակարգով):
Թևան Պողոսյան-Այսօր պետական քաղաքականություն իրականացնող ինստիտուտների համագործակցությունը վերլուծական-հետազոտական կենտրոնների հետ շատ ցածր մակարդակի է: Եթե որևէ հնարավորություն լինում է, այսինքն` եթե որևէ դոնոր ֆինանսավորում է որևէ ծրագիր, ապա ինչ-որ բան տեղի ունենում է, բայց ասել, որ պետությունն ինքը գիտակցում է կարևորությունը և պատվերներ է տեղադրում, ո՛չ: Ավելի շուտ, պետական մարմինները նախընտրում են ձևավորել «սեփական» միավորը, սեփական կենտրոնի պես մի բան, որը ժամանակի ընթացքում դառնում է կա՛մ մոնոպոլ պատվերներ կատարող, կա՛մ էլ փորձագետների (անհատների) ժամանակավոր աշխատատեղ, բայց ոչ երբեք՝ ինստիտուտ, որն ունի իր մշակույթը, արժեքները և պատմությունը: Բարի կլինեմ ու կգնահատեմ՝ 4, չնայած այս թվերն անիմաստ են, երբ, միևնույն է, դիմացինը չի գիտակցում, որ քաղհասարակության կայացման համար պետք է նպաստել «հանրություն – ոչ պետական ինստիտուտներ (ՀԿ, վերլուծական կենտրոններ, մշտադիտարկման կենտրոններ, ակադեմիա, բիզնես) – որոշումներ կայացողներ» համագործակցությանը և սա իրագործել մեր իսկ սեփական միջոցներով:
Աղասի Ենոքյան- Կգնահատեմ երկու. մեկ` որ նոր պատերազմ չեղավ այս տարի, գումարած մեկ` որ ԵՄ հետ պայմանագիրը կնքվեց։
Իլարիոն Բեկչյան- Այս տարի մեր՝ ՏՏ ոլորտում տարված պետական քաղաքականությունը, ուղղակի, անհամեմատելի էր անցած տարիների հետ: Նախ` չեմ կարող չնշել պետական աջակցության մասին՝ դրանք էին պետական արտոնությունները, տարբեր ֆորումների կազմակերպումն ու հովանավորումը, որոնք նախորդ տարիներին բացակայում էին: Կատարված աշխատանքի աճը ակնհայտ էր և կտրուկ, սակայն՝ ոչ բավարար, այդ իսկ պատճառով 10–ը բալանի համակարգում ես կգնահատեմ 7 բալ:
2. Որո՞նք են Ձեր մասնագիտական դաշտի ամենակենսական խնդիրները, որ խոչընդոտում են ստեղծարարությանը, և դրանց հրատապ լուծումը կարող է բեկումնային դառնալ ոլորտի առաջխաղացման համար:
Թևան Պողոսյան -Ֆինանսական ապահովության մեխանիզմների կայացումը, երբ ստեղծագործ աշխատանքը կախված չէ դոնորի պատկերացումներից, այլ գալիս է հանրության կարիքներից կամ այլընտրանքային պատկերացումների վրա հիմնված սցենարային առաջարկներից: Անձեռնմխելի կուտակային հիմնադրամների ձևավորումը և դրանց կայացմանը նպաստելը պետք է դառնա օրակարգային:
Աղասի Ենոքյան- Դաշտի անկողմնակալ, առանց քաղաքական կապվածությունների դիտարկման անհնարինությունը։ Ցավոք, շատերը Հայաստանում քաղաքագիտությունը դիտարկում են որպես քարոզչության գործիք։
Իլարիոն Բեկչյան -Մեր մասնագիտական դաշտի առաջին գերխնդիրը շուկայում մասնագետների պակասն է: Մեր կրթական համալիրները պատրաստում են, այսպես կոչված, մասնագետների, ովքեր պատրաստ չեն իրենց գիտելիքներով աշխատանքի անցնել նույնիսկ որպես ինտերն կամ սկսնակ ծրագրավորողներ: Իսկ նոր մասնագետների վերապատրաստումը շատ ժամանակատար է և խոչընդոտում է ընկերության զարգացմանն ու ընդլայնմանը: Եվ երկրորդ գերխնդիրը՝ վճարման համակարգերի պակասը: Մասնավորապես, կարող եմ նշել PayPal-ի բացակայությունը, որի ներդրումը պահանջում է ՀՀ բանկային համակարգերի բարեփոխումներ: Այսօր մենք որպես կազմակերպություն գումար կարող ենք ստանալ միայն բանկային փոխանցումների միջոցով, որը, կարծում եմ, բավարար չէ 21-րդ դարում:
3.Համաձա՞յն եք այն մտքի հետ, որ մասնագիտական ցանկացած համայնք պատասխանատու է իր դաշտում կատարվածի համար: Ձեր կարծիքով, մեզանում ինչո՞ւ չեն ձևավորվում մասնագիտական պատասխանատու և գործուն ընտրախավեր (էլիտաներ), և ինչո՞ւ են մասնագիտական խնդիրները հիմնականում փոշիանում և այլասերվում սիրողական քննարկումներում:
Թևան Պողոսյան -Համաձայն եմ այն մտքի հետ, որ եթե որևէ խնդրի շուրջ կան կողմեր, ապա բոլոր կողմերն էլ իրենց բաժին պատասխանատվությունն ունեն արդյունքի ձևավորման հարցում: Դա այդպես է: Արածի կամ չարածի համար չկա կողմ, որը պետք է ասի՝ դե ես ինչում եմ մեղավոր: Լավ անեիք, լավ բանակցեիք, լավ համոզեիք, չհանձնվեիք, չծուլանայիք..., դա բոլորիս է վերաբերում և առաջինը սկսվում է հենց ինձնից:
Իսկ մնացածի համար մեզ պետք է 60-70 տոկոս միջին խավ: Իրական: Պահանջատեր:
Եվ սիրողական քննարկումները գերադասելը գալիս է նրանից, որ որակի համար չունենք պահանջատեր: Մենք պետք է վերափոխվենք և դառնանք պահանջատեր սպառող, որը կգնահատի ցանկացած վճարված լումայի համար իրեն փոխանցվելիք որակյալ արդյունքը` լինի ռեստորանում, կոմունալ ոլորտում, բիզնեսում, պետական ծառայությունում, թե այլընտրանքային մոդելների առաջարկում:
Աղասի Ենոքյան- Իհարկե, պատասխանատու են, բայց մեզանում, ցավոք, ոչ ոք ոչնչի համար պատասխանատվության չի կանչվում՝ գոնե բարոյական։
Ամենակարևորը գիտելիքի և կրթության պակասն է, ավելին` Հայաստանում պարզապես հնարավորություն չկա իրական կրթություն ստանալու քաղաքագիտական բնագավառում։ Հայաստանի կրթական համակարգը ընդհանրապես գտնվում է աղետալի վիճակում։ Մենք օգտագործում ենք Սովետական Միությունից մնացած ինչ-ինչ հատիկներ, որոնք չզարգանալու պատճառով հատվածական են ընկալվում և ընդհանրապես հնացած են, մանկավարժների նոր սերունդն էլ չի հաղթահարում հին դինոզավրերին, այլ պարզապես դառնում է երիտասարդ դինոզավր։ Իսկ հումանիտար բնագավառում պարզապես հակագիտությունն է զարգանում, ավելի լավ է ոչինչ չարվեր, քան արվում է այն, ինչ այսօր է արվում։
Մյուս խնդիրն այն է, որ քաղաքագետները փորձում են մասնագիտական գիտելիքը ծառայեցնել այս կամ այն քաղաքական կամ բիզնես խմբի շահերին, ինչն այլասերում է վերլուծության իմաստն ընդհանրապես։ Քաղաքագիտությունը, ինչպես ամեն գիտություն, օբյեկտիվ գիտություն է, այն չի կարող ծառայել մարքսիզմ-լենինիզմի, կապիտալիզմի կամ նժդեհականության քարոզին, մինչդեռ մեզանում վերացել են քաղաքական քարոզի եւ քաղաքական գիտության սահմանները։
Երրորդ պրոբլեմը քաղաքագիտությունը հայրենասիրության հետ նույնացնելն է, ինչն ընդհանրապես անհեթեթ է։ Ընդհանրապես, հայրենասիրությունը նույնիսկ զգացմունք էլ չէ, դա ֆրեյդյան ինքնանույնականացման բնազդային պահանջի արտահայտություն է, ինչը շատ բնական է ամեն համույթի համար։ Հիմա, այդ բնազդի բավարարման լավագույն ձևերի որոնման փոխարեն, ինչին կարող է ծառայել քաղաքագիտությունը, մենք այդ գիտությունն իջեցնում ենք բնազդի մակարդակի։ Այսպես քարե կացնից չենք հասնի բրոնզե կացնին։
Իլարիոն Բեկչյան - Լավ մասնագետները հիմնականում ժամանակ չունեն դատարկ քննարկումների կամ քննադատությունների համար: Հետևաբար, այս գործով զբաղվողներին չեմ կարող համարել մասնագետ: Մեր ոլորտում խնդիրը փոքր-ինչ այլ է, մեզ մոտ մասնագետները ստատուսի կարիք չունեն, քանի որ յուրաքանչյուր ծրագրավորող, որն ունի դրսի հետ կապեր, համատեղ աշխատանքներ, չեմ կարծում, թե հետաքրքրվի Հայաստանում էլիտա ասվածի ստեղծմամբ: Եվ հետո, կարծում եմ՝ այս ոլորտում նման բան գոյություն էլ չունի, ուղղակի, կան լավ մասնագետներ, ովքեր սիրում եմ իրենց աշխատանքը, չեն սահմանափակվում եղած գիտելիքներով, քանի որ որքան նոր բարձունքների ես հասնում, այնքան հասկանում ես, որ ավելին կա սովորելու, բացահայտելու: Կարծում եմ՝ աշխարհում այնքան օրինակելի մասնագետներ կան, որ ավելի կարևոր է ձգտել նման մակարդակի, ինչու ոչ՝ նաև անցնել, քան թե մտածել դատարկ և ոչ կարևոր արժեքների մասին:
4.Ո՞րն է մասնագիտական ամենաարժեքավոր դառը դասը, որ քաղել եք մեծ տառապանքի գնով, և ի՞նչ ելքային լուծումներ կառաջարկեք Ձեր ոլորտի մրցունակությունը բարձրացնելու և նորարար գաղափարները խթանելու ուղղությամբ:
Թևան Պողոսյան -Դասեր պետք է ամեն օր քաղել, և դրանք բոլորն էլ արժեքավոր են: Դառնության ընկալումն էլ, ինչպես ասվում է՝ ճաշակին ընկեր չկա. մեկի համար նույն սխալն անելը մահվան է հավասար, մյուսն ամեն րոպե կանի ու կանի: Սխալվելն այնքան դաժան չէ, եթե այդ սխալը հետո փորձում ես ուղղել: Բայց մարդկային հարաբերության սխալն ամենամեծ ցավն է պատճառում: Այնպես որ, մասնագիտական ոլորտում մի բան չիմանալը կարելի է ուղղել՝ սովորելով, բայց երբ անձի արժանապատվության հանդեպ ես անում սխալը ու հետո չես կարգավորում հարաբերությունները, ապա դրա արդյունքը կորուստն է: Իմ պատկերացմամբ՝ մենք պետք է խուսափենք կորուստներից և չանենք այնպիսի քայլեր, որոնք կորուստների կհանգեցնեն: Վստահ եմ՝ եթե փոխենք մեր գնահատման մտածելակերպը «լավ-վատ»-ից դեպի «շատ-քիչ» ու աշխատենք շատը ձևավորելու վրա, ապա կնպաստենք նաև մեր մրցունակության բարձրացմանը՝ շատ հայ, շատ փորձագետ, շատ կենտրոններ, շատ գաղափարներ, շատ սցենարներ....
Աղասի Ենոքյան-2014թ-ից աղաղակում էի, որ 2015-16թթ. պատերազմ է լինելու։ Ձայնս չկարողացա տեղ հասցնել, ոչ մի դիվանագիտական, անգամ ռազմատեխնիկական քայլ չարվեց այն կանխելու համար։
Ամենակարևոր խնդիր եմ համարում ձևեր գտնել «հայրենասիրական» աղմուկի մեջ խոսքը տեղ հասցնելու համար։ Իհարկե, սա լուծման առաջարկ չէ, եղած քարոզչական մենիշխանական համակարգում պարզապես դեռ չեմ գտել խոսքը տեղ հասցնելու ձևերը։
Իլարիոն Բեկչյան -Եթե փորձեմ առանձնացնել ամենադառը դասը, որ քաղել եմ, կասեմ՝ ռիսկի չգնալն է եղել: Երբեմն, շրջապատող մարդիկ, մտածելով քո` այդ պահին հասած դիրքի և բարեկեցությանդ մասին, տալիս են պահպանողական խորհուրդներ: Անկասկած, պետք է լսել շրջապատող մարդկանց կարծիքներն ու խորհուրդները՝ չմոռանալով սեփական մտքերի և նպատակների մասին: Յուրաքանչյուր ձեռներեց և ներդրող պետք է միշտ շարժվի առաջ և հաճախ դիմի ռիսկի: Ես խորհուրդ կտամ լսել ներքին ձայնին, քանի որ բացի քեզանից ոչ ոք չի կարող հասկանալ ռիսկի գնալու ճիշտ պահը, իհարկե` հաշվի առնելով բացասական հետևանքները: Երբ նայում ենք մեր ոլորտում հաջողության հասած մարդկանց, նրանք, անպայման, գնացել են ռիսկերի, և նրանց չի կանգնեցրել անհաջողության կամ ձախողման վախը, հակառակը` դարձել են ավելի ուժեղ, փորձառու և ճանաչված:
5. Արդյո՞ք պատրաստ եք մասնագիտական դաշտում Ձեզ թույլ տալ այնպիսի արարք, որը Ձեզ կզրկի ֆինանսական կայունությունից ու բարեկեցությունից, բայց մեծագույն օգուտ կտա Հայաստանին:
Թևան Պողոսյան -Որքանով ինձ գիտեմ, ինչքան բարի եմ մարդկային կամ անձնական դաշտում, այդքան չոր ու սկզբունքային եմ այն հարցերում, որոնք շոշափում են ՀՀ-ի և Արցախի շահերը: Այնպես որ, եթե չհավատամ, որ արդյունքը մեր շահերից է բխում, ապա նման ծրագրերում երբեք չեմ ընդգրկվի: Իսկ կարծիքս միշտ բաց ու ազնիվ ասել եմ: Դրա համար էլ շատ եմ տուժել՝ լինի ֆինանսապես, պարգևների կամ բարեկեցության տեսակետից: Հպարտ եմ, որ այս մոտեցումը Մարդկային զարգացման միջազգային կենտրոնի ընդհանուր և համատեղ սկզբունքն է:
Աղասի Ենոքյան- Բազմիցս եմ զրկվել, բայց Հայաստանի համար մեծագույն օգուտը դեռևս մնում է հարցականի տակ։ Եղած վիճակում անհատական զոհողությունները էական փոփոխություններ չեն առաջացնում։ Երևի, պետք են զանգվածային զոհողություններ, ազգի ինքնացեղասպանություն, որ համակարգը զարթնի։ Այժմյան արտագաղթը, կարծես, նման է դրան, բայց համակարգը ոչ թե բարոյական ապտակ է զգում, այլ տեսնում է, որ էլ զինվոր չի մնում, որ իրենց հարստությունը պահպանի, էլ սպառող ու հարկատու չի մնում, որ իրենց կոռուպցիան շարունակվի։ Այնպես, որ սա էլ Ձեր ասած «մեծագույն օգուտը» չի տա, այլ կոսմետիկ միջոցներով այդ ծակերը կփակվեն։
Իլարիոն Բեկչյան -Այս հարցին կարող եմ տալ միանշանակ պատասխան` այո: Հայաստանում ապրելն ու գործելն՝ արդեն ի վնաս է իմ անձնական շահի: Որպես ծրագրավորող ունեցել եմ հրավերներ ԱՄՆ-ից, Կանադայից, Գերմանիայից` տեղափոխվելու և կացության իրավունքով, նույնիսկ` քաղաքացիություն ունենալու առաջարկով, բայց միանշանակ մերժել եմ: Իսկապես, հավատում եմ Հայաստանի բարգավաճմանը: Եթե մենք հեռանանք, ապա ո՞վ պետք է կառուցի մեր երազած երկիրը: Պետք է հավատալ, որ մենք կարող ենք աշխատել մեր զարգացման և կրթության վրա, քանի որ, եթե համեմատենք մեր երիտասարդ սերնդի ձգտումն ու ունակությունները հենց ԱՄՆ-ի երիտասարդների հետ, ասեմ որ մեր ձգտումներով ու հավակնություններով մենք միանշանակ առաջատար ենք, և ինչու մենք էլ չունենանք մեր «Սիլիկոնային հարթավայրը»: Դրա համար ես հավատում եմ, որ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների շնորհիվ Հայաստանը կարող է դառնալ աշխարհում եթե ոչ առաջինը, ապա առաջիններից մեկը:
6. 2017թ.-ին մասնագիտական դաշտում ստեղծե՞լ եք որևէ արժեք, արե՞լ եք որևէ քայլ, որը Ձեզ հպարտություն է ներշնչել: Ձեզ դո՞ւր է գալիս այն մարդը, ինչպիսին Դուք էիք 2017թ.-ին:
Թևան Պողոսյան -2017-ն ինձ համար փոփոխության տարի էր, այն էլ՝ գիտակցված, սեփական որոշմամբ: Վերադարձել եմ երբևէ իմ իմացած ամենակարող վերլուծական կենտրոնը: Կենտրոնով, թիմով ու նրա աշխատանքներով միշտ եմ հպարտանում: Իսկ թե ինչ արժեք եմ ստեղծել, պետք է գնահատեն ուրիշները: Ես երբեք չեմ դադարի պահանջատեր լինել ինքս իմ հանդեպ՝ մասնագիտորեն աճելու, ունակությունների զարգացման և նաև՝ ֆիզիկապես բարեփոխվելու հարցերում (ժպտում է):
Աղասի Ենոքյան- Վիպակս ՝ «Պատերազմ ընդդեմ Հայաստանի»` այնտեղ գաղափարական, ֆուտուրիստական, հրապարակախոսական, արկածային ու դետեկտիվ մի կոկտեյլ եմ սարքել, որ կարծում եմ, իրավիճակի ադեկվատ նկարագրություն է։ Իսկ եթե ինձ դուր գար այդ մարդը, կմնայի 2017-ում, առաջ չէի գնա։
Իլարիոն Բեկչյան -Իմ և իմ թիմի հանդեպ խստապահանջ եմ և կարող եմ ասել, որ 2017թ.-ը բազում հաղթանակների տարի էր, ինչպես նաև նոր հնարավորությունների դուռ՝ 2018թ.-ի համար: Նախ նշեմ, որ 2017թ.-ին ես հիմնադրեցի իմ անկախ կազմակերպությունը՝ «ԼՍ Իննովեյշնը», ՏՏ ոլորտում, համագործակցելով Արման Աթոյանի հետ, ստեղծեցինք Adlooker ստարտափը: Մեր թիմը մեծանում է, ձեռք ենք բերում նոր գործընկերներ, ինչպես անհատներ այնպես էլ մեծ կազմակերպություններ ցանկանում են աշխատել մեզ հետ, քանի որ տալիս ենք գրագետ աշխատանք և օգտագործում ենք վերջին տեխնոլոգիաները: Այս ցուցանիշը թույլ է տալիս մտածել մեր առաջադիմության մասին: Ինչ վերաբերում է 2017թ.-ի իմ մարդ տեսակին, կասեմ , որ այո՛, ես գոհ եմ, քանի որ դարձա ավելի իմաստուն, փորձառու և նպատակասլաց: Եվ իմ աշխատանքային 10-ը տարիների ընթացքում` թե՛ որպես ծրագրավորող, և թե՛ կազմակերպության ղեկավար կարող եմ ասել, որ 2017թ-ը առանձնահատուկ աճի, զարգացման տարի էր:
7.Եթե Ձեզ հնարավորություն տրվեր ուղերձ հղել աշխարհի հայերին՝ ի՞նչ կասեիք Ձեզ տրված մեկ րոպեի ընթացքում:
Թևան Պողոսյան -Վերադարձեք հայրենիք: ՀՀ-ից ու Արցախից ավելի լավ տեղ չկա: Մեր Հայաստանն է մեր տունը, տեղը ու կյանքը: Դուխով:
Աղասի Ենոքյան- Առաջին հերթին կմաղթեի խաղաղություն, դա հիմա ամենակարևորն է։ Ու նաև ամենակարևորն է վերադարձը մեր նախնիների արժեքներին, ոչ թե այդ գռեհիկ «հայուգենին»։ Ուրիշների նկատմամբ չանեն այն, ինչը չէին ցանկանա, որ իրենց հանդեպ անեն։ Վերադարձ չգողանալու, սուտ չխոսելու և մյուս պատվիրաններին. դեպի հետ այս քայլն է, որ մեզ հնարավորություն կտա առաջ գնալ։
Իլարիոն Բեկչյան - Հավատարիմ լինենք մեր երկրին, մեր ընտանիքներին և աշխատանքին, քանի որ սրանք են մեր հասարակության հիմքը և ապագան: Եկեք հիշենք, որ այն երկիրը, որը մենք ստեղծում ենք ժառանգելու են մեր երեխաները: Ես ինքս ունեմ տղա և ուզում եմ, որ նա ապրի զարգացած և առաջատար իր հայրենիքում: Եկե՛ք ստեղծենք այն երկիրը, որտեղ կցանկանանք, որ ապրեն մեր երեխաները:
«Ստեղծագործական Հայաստան» մեդիանախագիծ
ՎԱՐԴուհի Սիմոնյան
Աստղիկ Ղազարյան
Սյուզան Թոսունյան










