Ստեղծագործ Հայաստանը վերադարձնենք Հայաստանին (Է գլուխ)

18:33 • 26.12.17

 

Tert.am-ը ներկայացնում է «Ստեղծագործական Հայաստանի»  7-րդ թողարկումը: Մեդիանախագիծ, որը գործակցելով տարբեր ոլորտների ամենահեղինակավորների հետ,  մեկ հարթակում հավաքագրում է մեր ամենաարժեքավոր կապիտալը՝ մասնագիտական միտքը: Կառավարչական և մասնագիտական ռեսուրսների արտահոսքը դարձել է արտագաղթի գլխավոր ախտանիշը, և հաշվի չնստել մասնագիտական  հեղինակավոր կարծիքի հետ, կնշանակի՝ դուրս նետել երկրի մտավոր կապիտալը, մտազրկել Հայաստանը: Համաշխարհային ՏՏ ոլորտի թռիչքաձև զարգացման պայմաններում խոցելի է հատկապես փոքրաթիվ երկրների ազգային մտավոր կապիտալը, և  այսօր Հայաստանում  ամենաբարձրը պետք է հնչի մասնագիտական ընտրախավի  ձայնը:

Այսօր մեզ է միանում ՏՏ ոլորտի ծանր հրետանին՝ բիզնեսի և կառավարման ոլորտում 20 տարուց ավելի փորձառություն ունեցող Կարեն Վարդանյանը: Նա  շուրջ  7 արտոնագրված գյուտի հեղինակ է,  այն բացառիկ հեղինակությունը, որին հաջողվեց ստեղծել Ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների ձեռնարկությունների միությունը, որի շուրջ  80 ընկերություններն այսօր ոլորտի առաջատարներն են, իսկ առանձինները դիրքավորվել են նաև համաշխարհային շուկայում:

Մեր մյուս բանախոսը Արման Մելիքյանն է. մեծ շռայլություն կլինի անտեսել Արցախի նախկին արտգործնախարարի  պետական կառավարման և դիվանագիտության ասպարեզում կուտակած  երկարամյա փորձը և  առնվազն՝ չխորհել նրա՝ երբեմն խիստ քննադատական, սուր տեքստերի մասին:

Եվ վերջապես, պատիվ ունենք հյուրընկալելու  այս տարի Հայաստանում և սփյուռքում մեծ աղմուկ հանած և հազարավոր ընթերցողների սիրտը նվաճած «Սեր և Էմիգրացիա» գրքի  հեղինակ Մարգարիտ Դերանցին: Հեղինակավոր գրաքննադատները ամերիկահայ այս արձակագրի և գրականության գերհզոր կնոջ՝ Ֆրանսուազ Սագանի  միջև գեղագիտության, հոգևոր կապի և գրական ձիրքի ընդհանրություն նշմարեցին և, կարծում ենք, հետաքրքիր կլինի շոշափել այս գրողի մասնագիտական և քաղաքացիական հայացքները: Շնորհակալություն  նախագծի բոլոր մասնակիցներին` գործընկերության համար:  

1.Ինչպե՞ս եք գնահատում Ձեր մասնագիտական ոլորտում տարվող պետական քաղաքականությունը(արդյունավետությունը գնահատել 10-ը բալանոց համակարգով):

Կարեն Վարդանյան -Գնահատում եմ՝ 3։ Վատ վիճակ է, որ մեր երկու հիմնական  համալսարանները Մուլտի գրուպի չափ հարկ են վճարում։ Չի կայանում պետության հետ համագործակցությունը էլեկտրոնային կառավարման բնագավառում։ Մինչ այժմ հիմնական շեշտադրումը դրվում էր դրսի ֆինանսավորմամբ արվածի վրա, որն իր հետ ռիսկեր էր բերում. արվում էր դրսի պահանջների ներքո, որ հայկական ընկերությունները  չմասնակցեն։ Դա բերում էր նրան, որ անձնական, բիոմետրիկ տվյալների արտահոսք էր լինում դեպի դուրս, որի մասին մենք ահազանգեցինք ու շարունակում ենք ահազանգել։  Պետք է աշխատենք այդ խնդիրը լուծել, որպեսզի անվտանգության հատվածները չարտապատվիրվեն դուրս, կամ էլ դրսի լուծումները տեղադրվեն հայկական սերվերների վրա։ Զարգացման ուղղություն է, որը լուծված չէ։

Չնայած պետությունը հայտարարում է, որ ոլորտը գերակա է, բայց պետական քայլերն ուղղված են ոլորտի դեմ։ Մասնավորապես՝ նոր հարկային օրենսգիրքն ամբողջությամբ ուղղված է սպիտակ դաշտում աշխատողների և բարձր վարձատրվողների  դեմ, որը միտումնավոր է արված։ Խրախուսվում է բարձր որակավորում ունեցող մասնագետների արտահոսքը, մոտեցումն արդարացի չէ։  Վատ է, երբ պետությունը օլիգարխիկ դաշտը թողնում է վերահսկողությունից դուրս և  կենտրոնանում սպիտակ դաշտում աշխատող մարդկանցից փողը քերելու վրա:

Դրական աշխատեց ստարտափների օրենքը։ Այս տարի օրենքի ներքո 400-ից ավել ձեռնարկություն է ստեղծվել: Բայց չկա համաձայնություն տեխնոլոգիական զարգացման ուղղությամբ։ Պետական պաշտոնյաներն անհեթեթ հայտարարություններ են անում (առաջնայնություն են համարում տուրիզմը և հանքարդյունաբերությունը. հակասում են իրար)։ PR խնդիր են լուծում, դրա համար չի հաջողվում պետության հետ համատեղ զարգացման ուղի վերցնել։ Խնդիրներ կան, որ ավելի արագ ու ռեալ կարելի է լուծել՝ հենվելով տեխնոլոգիական արտադրության վրա։ Համագործակցություն է պետք, բայց չկա։

Արման Մելիքյան- Քանի որ իմ մասնագիտական ոլորտում պետական մարմինների կողմից տարվող աշխատանքն, ընդհանուր առմամբ, իր վրա կրում է երկրի կառավարման արատավոր, կոռուպցիոն համակարգի դրոշմը, ապա այն առանձին գնահատելու իմաստը չեմ տեսնում: Երևի թե, ավելի ճիշտ կլինի, եթե գնահատականս փորձեմ հարմարեցնել առկա իրողություններին: Ուստի, եթե ՀՀ պետական կառավարման համակարգի գործունեության արդյունավետությունը տասը բալանոց սանդղակով գնահատեմ երեք նիշ, ապա այդ գնահատականի շրջանակներում արտաքին քաղաքականության ոլորտի արդյունավետությունը կհամապատասխանի ութը նիշի: Այսինքն` «երեք» գնահատականը ստացած պետական կառավարման համակարգում արտաքին քաղաքականությամբ զբաղվող մարմինների գործունեության արդյունավետությունը միջինից բարձր է: Այդուհանդերձ, ոլորտի պետական մարմինների աշխատանքի արդյունավետության վերաբերյալ գնահատականս խիստ պայմանական է, քանի որ տրված է այլ ոլորտներում պետական քաղաքականության իրականացման արդյունքների հետ համեմատությամբ:

Մարգարիտ Դերանց- Ես ամերիկաբնակ արձակագիր եմ,  իմ իրազեկվածությունը թերի է և խորը տեղեկացված չեմ Հայաստանում գրականության ոլորտում տարվող պետական քաղաքականությունից։

Բայց, կարծում եմ, որքան գիրն ու գրականությունը հեռու, ազատ լինի պետական քաղաքականությունից, այնքան ավելի լավ։ Մենք ունենք պատմական դառը փորձառություն, երբ գրողները Նորին Գերազանցություն  Գրականությանը նվիրվելու փոխարեն հոծ բազմությամբ նվիրվել են «ռեժիմին», իսկ ընդվզողները դարձել են քաղբանտարկյալներ, նույն այդ քաղաքականության զոհերը:

2. Որո՞նք են Ձեր մասնագիտական դաշտի ամենակենսական խնդիրները, որ խոչընդոտում են ստեղծարարությանը, և դրանց հրատապ լուծումը կարող է բեկումնային դառնալ ոլորտի առաջխաղացման համար:



Կարեն Վարդանյան
-Ճգնաժամի պատճառով տեսնում ենք այթի աշխարհի մտայնության փոփոխություն։ 2008-2009թթ.-ին շատերը հասկացան, որ չի կարելի հենվել արտապատվիրման վրա։ Շատերը սկսեցին սեփական արտադրանքը ստեղծել։ Մենք հիմա վայելում ենք այդ մտայնության արդյունքները։ Դրանք դրական են ազդել ոլորտի վրա։ Մենք ապրում ենք արտաքին պայմանների լավագույն ժամանակներում։ Ինչքան մենք գրագետ մարդ արտադրենք, այդքան էլ գործ կունենանք և միջազգային աշխատաշուկայի մաս կդառնանք։ Բայց, ցավոք, կրթական ոլորտը կատաստրոֆիկ վիճակում է։ Սկսած հանրակրթականից. ավելի խայտառակ վիճակում  է բուհական կրթությունը։ Եվ սա այն հիմնական բացասական ազդակն է, որը ոլորտի հիմնական խոչընդոտն է, որովհետև միջազգային կապերով և այլն, ոլորտը պատրաստ է ավելի ուժեղ աճ արձանագրելու, բայց կրթական ոլորտը թույլ չի տալիս։ Ավելին՝ չի երևում որևէ քաղաքականություն կրթական ոլորտն իսկապես ուղղելու առումով։

Մեր հիմնական երկու համալսարանները մնում են որպես բիզնես կառույցներ, որոնք առանձնապես բան  չեն արտադրում՝ առանց նորմալ մասնագետ արտադրելու երեխաներից գումար են հավաքում։ Աննորմալ վիճակ է։ Կտրուկ փոփոխությունների խնդիր ունենք։ Ես լուծումը տեսնում եմ բանակի խնդիրների մեջ։ Մեզ պետք են արդիական խնդիրներ, որ ուսանողները հենց առաջին կուրսից սկսած արդիական խնդիրներով զբաղվեն։ Ուսանողներն այդպես կարող են սովորել խնդիր լուծել, որը նաև կբերի բիզնեսի ուշադրություն համալսարանների նկատմամբ։

Ոլորտի կոնսոլիդացիայի խնդիր ունենք։ Դու կարողանում ես ոլորտի խնդիրները լուծել, եթե դա կոնսոլիդացված ոլորտ է։ Փորձեր արվեցին արհեստական քայքայել այդ կոնսոլիդացիան (արհեստական ասոցիացիա ստեղծել և այլն)։ Բայց իրենք էլ տեսան, որ ոչինչ չեն կարողանում։ Ոլորտի առողջ ուժերը միտված են կոնսոլիդացիայի և չեն կարող ոլորտի բերանը փակել ու ասել՝ մի՛ բարձրաձայնեք։ Զարգացումը գնում է, բայց 20-25 տոկոս աճով առաջատար չես դառնա, մնում ես շուկայի 3-րդ հատվածում։ Գոնե մի քանի տարի պիտի 50-60 տոկոս աճ ունենաս։ Դրա հնարավորությունը կա, չի օգտագործվում։ Չկա պետական-մասնավոր համագործակցությունը։ Դա ևս խնդիր է ոլորտի համար։

Արման Մելիքյան-Կրկին և նույն պատճառով չեմ առանձնացնի իմ մասնագիտական ոլորտը: Հայաստանում գործող պետական կառավարման համակարգի ամենավտանգավոր ու վնասակար առանձնահատկությունն այն է, որ, իմ համոզմամբ, քաղաքական կարևորագույն որոշումներն ընդունվում են ոչ թե նախապես մշակված մասնագիտական հիմնավորումների և փաստարկների, այլ որոշում կայացնելու իրավունքն ունեցող պատասխանատու պաշտոնատար դեմքի անձնական նախասիրությունների հիման վրա: Այդ իսկ պատճառով մենք հաճախ ականատեսն ենք դառնում այն բանի, որ երկրի բարձրագույն պաշտոնյան նախ իր որոշումն է բարձրաձայնում, ապա իշխանության շահերը սպասարկող կախյալ փորձագետ-մասնագետները միմյանց հերթ չտալով սկսում են գովաբանել առաջնորդի իմաստուն քայլը: Բանն այն է, որ առկա կառավարման համակարգը բացառում է անկախ փորձագիտական աշխատանքի հնարավորությունը, դարձնում է այն անիմաստ ու չպահանջված մի բան: Նաև այդ է պատճառը, որ Հայաստանում կա փորձագետների երկու հիմնական խումբ` դրանցից մեկն իշխանության սպասարկումն է և  ուղղակի կամ անուղղակի կերպով ֆինանսավորվում է վերջինիս կողմից, իսկ մյուսը ներկայացված է գերազանցապես ԱՄՆ ու ԵՄ տարբեր հիմնադրամների կողմից ֆինանսավորվող ՀԿ-ներում աշխատող մասնագետներով: Հենց այս է պատճառը նաև այն բանի, որ, մի կողմից, պետական պաշտոնյաների ընդունած որոշումները հաճախ վոլոնտուրիստական են ու անարդյունավետ, իսկ, մյուս կողմից, դրանց ընդդիմախոսներն էլ գերազանցապես ֆինանսավորվում և ուղղորդվում են արտերկրից: Պետության կամ մասնավոր ընկերությունների պատվերներից ստացվող ֆինանսավորմամբ գործող մասնագիտացված անկախ փորձագիտական կենտրոններ ստեղծելու հարցը Հայաստանում խիստ արդիական է, սակայն ո՛չ պետությունը, ոչ էլ օտարերկրյա դոնորներն առայժմ այս հարցում որևէ շահագրգռվածություն չեն դրսևորում:

Մարգարիտ Դերանց- Գրողը պետք է հաղթահարի ինքն իրեն, իրավիճակները, սավառնի մտքի ազատության մեջ, հաճախ դա ճակատագրված միայնակություն է։ Նոր բան ասած չեմ լինի, որ բոլոր ստեղծագործները մեծ միայնակներ են և գրում են ցավի բաց երակով: Սա գրողի կյանքի ստեղծագործական մասն է… Հաճախ գրողն ի վիճակի է միայն ստեղծագործել և զուրկ է ճարպկություններից, կազմակերպչական հմտությունից։

Զարգացած երկրներում կառավարությունը ոչ մի հրատապ լուծում, քաղաքականություն չունի ո՛չ գրականության,  ո՛չ էլ մշակույթի որևէ ճյուղի նկատմամբ։ Պետությունն ունի միայն մի քաղաքականություն՝  հարկերի միջոցով հաշվեկշիռ պահել սոցիալական անապահով  և ապահով խավերի միջև։ Անշուշտ, շատ քիչ են հարուստ գրողները, բայց կենսական խնդիր է, որ գրողն իր երկրի ամենահասարակ քաղաքացու հետ  միասին պետք է «կուշտ» լինի։

Կան մասնավոր հրատարակչություններ, գործակալներ, որոնք զբաղվում են գրքերի մարկետինգով, լուսաբանմամբ, տարածմամբ։ Կարծում եմ՝ նման մասնավոր կառույցների, օղակների առկայությունը կնպաստի գրականության զարգացմանը Հայաստանում։

3.Համաձա՞յն եք այն մտքի հետ, որ մասնագիտական ցանկացած համայնք պատասխանատու է իր դաշտում կատարվածի համար: Ձեր կարծիքով` մեզանում ինչո՞ւ չեն ձևավորվում մասնագիտական պատասխանատու և գործուն ընտրախավեր (էլիտաներ), և ինչո՞ւ են մասնագիտական խնդիրները հիմնականում փոշիանում ու այլասերվում սիրողական քննարկումներում:

Կարեն Վարդանյան
-Ինչո՞ւ չկան, ո՞վ է ասում չկան։ Սխալ հարց է։ Մեր միությունը հենց էլիտայի կոնսոլիդացիան է։ Կարծում եմ հակառակը՝ մեր ոլորտում կա բիզնեսի կոնսոլիդացիա, շատ ավելի մեծ, քան այլ ոլորտներում։ Այս ոլորտը պիտի օրինակ ծառայի մյուս ոլորտների համար։ Երկրորդ հարցադրման հետ էլ համաձայն չեմ։



Արման Մելիքյան-Մասնագիտական համայնքները Հայաստանում ձևական բնույթ ունեն և գտնվում են պետության, ավելի ճիշտ՝ Հայաստանում իշխանության լծակներին տիրապետող խմբավորման հսկողության տակ: Մեծ հաշվով, մասնագիտական համայնքները ևս վեր են ածվել առանձին ոլորտներում գործող իշխանության քաղաքական ազդեցության լծակների, իսկ դրանց ղեկավարներն էլ ձեռք են բերել պետական չինովնիկի կարգավիճակին համազոր դիրք ու արտոնություններ: Արդյունքում՝ մասնագիտական համայնքները ոչ թե իրենց ոլորտին վերաբերող խնդիրների մասով պետական քաղաքականության ձևավորման սկզբնաղբյուր օջախներ են, այլ, գերազանցապես, արդեն իսկ վարվող պետական քաղաքականությանը պոստ ֆակտում մասնագիտական երանգ հաղորդելու առաքելությունը ստանձնած օղակներ: Այդ օղակները պարզապես ընդունակ չեն մասնագիտական խնդիրների համարժեք լուծումները նախապատրաստելու և իրագործելու համար պատշաճ պատասխանատվություն ստանձնել, ձևավորել անաչառ, մասնագիտական բանավեճերի ու քննարկումների համար անհրաժեշտ հարթակները: Արդյունքում՝ մասնագիտական խնդիրները փոշիանում ու այլասերվում են սիրողական քննարկումներում:

Մարգարիտ Դերանց- Համաձայն եմ, միանշանակ… Ես կխոսեմ այն մասին, ինչ տեսնում եմ իմ շուրջը։ Լոս-անջելեսյան համայնքը լի է տարբեր քաղաքական, ռազմահայրենասիրական, մշակույթային, գրական, բարեգործական, երիտասարդական, հոգևոր կազմակերպություններով, որոնք առաջնորդվում են տարբեր գաղափարախոսություններով, ունեն տարբեր նպատակներ։ Շատերի համար գերխնդիր էր Ցեղասպանության ճանաչումը, շատերի համար գերխնդիր է հայապահպանումը։ Հաճախ նույն նպատակներ ունենալով հանդերձ շատ կազմակերպություններ խորը հակամարտություն ունեն միմյանց հետ։ Այո, իմ համայնքն առողջ մասնագիտական ընտրախավի  ձևավորման խիստ կարիք ունի, որը պետք է միավորի բոլոր գաղափարախոսությունները մեկ գերխնդրի մեջ` դա Հայաստանի Հանրապետություն պետության զարգացումը և հզորացումն է, որ պետք է դառնա յուրաքանչյուրիս սրբազան պարտքը. մենք  պետք է մտածենք վերադարձի, իսկ ՀՀ քաղաքացին՝ ոչ ամենևին երկիրը լքելու մասին:

4.Ո՞րն է մասնագիտական ամենաարժեքավոր դառը դասը, որ քաղել եք մեծ տառապանքի գնով, և ի՞նչ ելքային լուծումներ կառաջարկեք Ձեր ոլորտի մրցունակությունը բարձրացնելու ու նորարար գաղափարները խթանելու ուղղությամբ:

Կարեն Վարդանյան
- Չգիտեմ դառն է, թե՝ ոչ, կարծում եմ, հիմնական դասն այն է, որ պիտի մարդ իր տեսլականը աչքի առաջ պահի ու չկորցնի երբեք։ Աշխատել քեզնից  կախում չունեցող կառույցների վրա, իսկ, օրինակ, կառավարության վրա հույս չդնել։ Միշտ գործ անել այն մարդկանց հետ, որոնք նույն դարդով են տառապում։ Դա ավելի արդյունավետ է, քան 25 տարի սպասես կառավարությանը։

Արման Մելիքյան- Թերևս կարևորագույն հետևությունը, որին հանգել եմ, այն է, որ պետական կառավարման որևէ առանձին ոլորտում հնարավոր չէ արդյունավետ աշխատանք կազմակերպել, եթե մնացած ոլորտները շարունակում են գործել կոռուպցիոն, հետևաբար, նաև մենատիրական ու վնասաբեր կառավարման տրամաբանությամբ: Արդյունավետ կառավարում ասելով անհրաժեշտ է հասկանալ երկրի ղեկավարման մեթոդների այն համակարգը, որի կիրառումն ապահովում է բնակչության կյանքի որակի մշտական բարելավում` ինչպես նյութական, այնպես էլ հոգևոր-կրթական հատվածներում: Նույնը վերաբերում է նաև քաղաքացիների իրավական պաշտպանվածության ու երկրի անվտանգության ապահովման խնդիրներին: Օրինակ` զանգվածային արտագաղթը դադարեցնելը կարող է դիտարկվել որպես արդյունավետ կառավարման համակարգի գործունեության արդյունք և, ընդհակառակը` քանի դեռ Հայաստանից արտագաղթի ծավալները շարունակում են մնալ այժմյան շրջանակներում, կարելի է առանց վարանելու պնդել, որ Հայաստանում պետության կառավարումն անարդյունավետ է: Երկրի կառավարման համակարգի որակական փոփոխությունը կարող է տեղի ունենալ միայն այն դեպքում, եթե գերագույն իշխանությունը կրող պետական պաշտոնյան ինքը նախաձեռնի համապատասխան գործընթացը և դառնա դրա իրականացման երաշխավորը: Եվ, իհարկե, այդ հսկայածավալ գործընթացը բարեհաջող ավարտին հասցնելու համար տվյալ պաշտոնյան պետք է նաև լինի շատ որոշակի գիտելիքների ու բարոյական արժեքների կրող:

Մարգարիտ Դերանց-  Թվացյալ կմտածեք, որ մեր ձայնը տաք տեղից է գալիս, բայց հեշտ չէ արտագաղթի ճիրաններում հայտնված հայ մտավորականի ճակատագիրը. մեզանից ամեն մեկի ներկան երկփեղկված կյանք և հիշողության մորմոք է և առանց Հայրենիքի անկատար է: Ես գիտեմ, թե որքան դժվար է հայ մտավորականի կյանքը Հայաստանում, եթե Ձեր մարմինն է ծեծվում, ապա այստեղ ծեծվում է մեր հոգին, որովհետև մեր զավակների և առավել ևս նրանց զավակների համար այլահունչ է մեր հիշողությունը։ Ես կմաղթեմ յուրաքանչյուրիս` պինդ մնանք մեր ոգուն, ինքնությանը, ու հայ ցեղի սքանչելի էությանը...

5. Արդյոք պատրա՞ստ եք մասնագիտական դաշտում Ձեզ թույլ տալ այնպիսի արարք, որը Ձեզ կզրկի ֆինանսական կայունությունից ու բարեկեցությունից, բայց մեծագույն օգուտ կտա Հայաստանին:

Կարեն Վարդանյան
-Էդպես էլ անում ենք էլի։

Արման Մելիքյան-Այդպիսի քայլի դիմել եմ ժամանակին ու թեև չեմ կարող ասել, թե որչափ օգուտ եմ բերել դրանով մեր երկրին, սակայն այլ կերպ ազգային շահերի ապահովման և մասնագիտական էթիկայի պահպանման սկզբունքին հավատարիմ մնալու առաջնահերթությունները չէի կարողանա գոնե իմ մասով ապահովել:

Մարգարիտ Դերանց-Առաջին սերունդ ներգաղթողներիս համար` Հայաստանը մնում է մեր Հայրենիքը: Թող մեր էմիգրացիան վերածվի ոչ թե թշվառության, այլ առաջադիմության և բարգավաճման՝ բառի ամենալայն իմաստով, որովհետև նրա  պտուղները ուղղվում  են  և ուղղվելու են դեպի Հայաստան… Նաև շատերն են լցված ետդարձի փափագով, թող այն վերածվի պետական լուրջ գործընթացի և քաղաքականության։

6. 2017թ.-ին մասնագիտական դաշտում ստեղծե՞լ եք որևէ արժեք, արե՞լ եք որևէ քայլ, որը Ձեզ հպարտություն է ներշնչել: Ձեզ դո՞ւր է գալիս այն մարդը, որ Դուք էիք 2017թ.-ին:

Կարեն Վարդանյան-Այո, ստեղծել ենք, «Արմաթ» Ինժեներական լաբորատորիաների աշխարհագրությունն ենք ընդլայնել, էքսպոներ ենք կազմակերպել։ Չէ, միշտ պիտի դժգոհ մնաս։ Եթե շատ գոհանաս՝ զարգացումդ կկանգնի։ Միշտ փորձում եմ դժգոհության տարրը ավելի մեծ պահել։ Ինչ-որ բաներ հաջողվել են։ Հույս ունեմ, որ 2018-ն ավելի հաջողակ կլինի։

Արման Մելիքյան-Ես իմ կյանքը չեմ բաժանում տարեկան շրջափուլերի և այդ առումով 2016 ու 2017 թվականների տարբերությունը կարող եմ գնահատել բացառապես այդ ժամանակահատվածում կուտակած փորձառության ու ձեռք բերած նոր գիտելիքների ծավալի չափով: Երևի թե, արդեն այն տարիքում եմ, երբ այդ ձեռքբերումներն այլևս ունակ չեն փոխելու անհատականությունս, սակայն թույլ են տալիս գործել ավելի վստահ ու նպատակասլաց: Քանի որ սթափ եմ գնահատում մասնագիտական կարողություններս ու աչք չեմ փակում նաև թերություններիս վրա, կարող եմ ասել, որ հասել եմ որոշակի ներքին ներդաշնակության, ինչը թույլ է տալիս կենտրոնացնել ջանքերս ինձ համար սկզբունքային նշանակություն ունեցող հարցերի լուծման վրա և անիմաստ չշռայլել ուժերս ու ժամանակս:

Մարգարիտ Դերանց-2017 թվականին Երևանում «Անտարես»  հրատարակչության կողմից լույս տեսավ «Սեր և Էմիգրացիա» գիրքս… Հայրենիքում ունեմ հավատարիմ ընթերցողներ։ Ուրախ եմ դրա համար, որովհետև ընթերցողներն են, որ մեր գրվածքները վերածում են գրքերի և խթանում մեզ՝ գրողներիս շարունակական արարումների համար։ Տերն արարեց մեզ, որովհետև նա նույնպես մենակ էր, Ամենակարո՜ղ Տերը մենակ՝ ինչպես մենք ենք հաճախ: Նա յուրաքանչյուրիս մեջ դնում է իրենից մի փոքր մաս, որպեսզի կարողանա շփվել մեզ հետ։



7.Եթե Ձեզ հնարավորություն տրվեր ուղերձ հղել աշխարհի հայերին՝ ի՞նչ կասեիք Ձեզ տրված մեկ րոպեի ընթացքում:

Կարեն Վարդանյան
- Ասելիք ունեմ Հայաստանում ապրող հայերին։ Գիտեմ, որ ինչ էլ լինի` մեջք-մեջքի կտանք, մի բան կանենք։ «Դամավոյ»-ից դուրս են աշխարհի հայերը։ Ամենավատը (դրսի հայերի) գիտե՞ք որն է՝ իրենք գերմանացիների, ամերիկացիների ու ռուսների ստեղծած բարձունքների վրայից Հայաստանին հիմնականում խրատ են տալիս։ Դրանք իրենց բարձունքները չեն, եթե իրենցը ստեղծեին ու խրատ տային, դա ուրիշ է։ Իրավունք կունենային։ Հիմա առանց իրավունքի են։ Դա անջրպետ է ստեղծում, երբ մարդը հանիրավի քեզ հետ վերևից է խոսում, առանց որևէ բան անելու։ Երկխոսություն չի լինում։ Եթե դիալոգ ես ուզում, արի Հայաստանում գործ արա, իրավունք ձեռք բեր հայաստանցու հետ խոսելու։

Արման Մելիքյան-Աշխարհով մեկ սփռված հայությանը կմաղթեի բարեկեցություն ու երջանկություն, ինչպես նաև կհորդորեի, որ մեր ազգակիցները չմոռանան իրենց Հայրենիքն ու ձգտեն հայոց լեզուն կենդանի պահել իրենց ընտանիքներում: Իսկ ուղերձով ես կդիմեի մտավոր-մասնագիտական ու նյութական ռեսուսների տեր մարդկանց` հորդորելով նրանց համախմբվել ու Հայաստանում ստեղծել պետությունից անկախ գործող և բացառապես ազգային ծագում ունեցող միջոցներով ֆինանսավորվող ազգային ու պետական քաղաքականության մշակման անկախ ու վերկուսակցական մասնագիտական կենտրոն: Ստեղծված իրավիճակից դուրս գալու ճանապարհ է սա, որը թեև ժամանակ ու ջանքեր է պահանջելու, սակայն հաստատ տալու է ցանկալի արդյունքը:

Մարգարիտ Դերանց- Բարգավաճող, խաղաղ տարի եմ ձեզ մաղթում. թող ամեն մայր արժանանա զավակի վերադարձին, և այլևս որդեկորույս մայրեր չունենանք… Խաղաղություն մեր երկրին: Մենք ավերի ժողովուրդ չենք, մենք արարող ենք: Սա ամեն վայրկյան պիտի հիշել, հակառակ դեպքում երբեք չի ծնվի այն հրաշք մանուկը, որը մեզ թևեր կտա սավառնելու երկինք, որտեղ վերանում է ամեն կշիռ ու ծանրություն, որտեղ ամեն մի նյութական վերածվում է դյութանքի ու անսահմանության, և որը Սերն է …

«Ստեղծագործական Հայաստան» մեդիանախագիծ

ՎԱՐԴուհի Սիմոնյան
Աստղիկ Ղազարյան
Սյուզան Թոսունյան