Ունենք «թայմ աութ», որը պետք է օգտագործենք մեր բանակցային դիրքերը բարելավելու համար. Խ. Գալստյանը՝ ԼՂՀ հարցի շուրջ բանակցությունների բացակայության մասին

21:36 • 27.08.18

Tert.am-ը ԵՊՀ միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետի քաղաքական գիտության պատմության և տեսության ամբիոնի դոցենտ Խաչիկ Գալստյանի հետ զրուցել է Արցախյան հակամարտության հետ կապված ներկայիս գործընթացի մասին: Նա նկատեց, որ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ  Փաշինյանը շատ կտրուկ է դրել Արցախը բանակցային սեղան վերադարձնելու հարցը: Ինչ վերաբերում է բանականությունների բացակայությանը, Խաչիկ Գալստյանն ասաց, թե դա պայմանավորված է նրանով, որ այս կառավարությունը ժամանակավոր է, և չի բացառվում, որ ընտրություններն իրավիճակ փոխեն:

- Պարո՛ն Գալստյան,  Նիկոլ Փաշինյանը մինչ վարչապետ դառնալը քննադատում էր իշխանություններին՝ Արցախի հակամարտության հետ կապված վարած քաղաքականության մասով, ավելին՝ մեղադրանք կար, որ ապրիլյան պատերազմն իշխանությունների մի շարք բացթողումների արդյունքն է: 3 ամիս է, ինչ Նիկոլ Փաշինյանը վարչապետ է, արդյոք ԼՂ հակամարտության մասով քաղաքականության փոփոխություն նկատվո՞ւմ է:

- Նիկոլ Փաշինյանի՝ վարչապետ ընտրվելուց մի քանի օր անց արած ամենակարևոր ու կտրուկ հայտարարություններից մեկը վերաբերում էր հենց Արցախյան հակամարտության կարգավորմանը, ըստ որի՝ Փաշինյանը շատ ավելի կոշտ դիրքորոշում որդեգրեց ԼՂՀ-ին բանակցությունների սեղան վերադարձնելու մասին: Նա նշեց, որ ինքը, լինելով ՀՀ վարչապետ, լիազորված չէ Արցախի անունից բանակցություններ վարելու: Կարծում եմ՝ այս էր հիմնական ու առաջին շտրիխը՝ նախկին իշխանությունների վարած քաղաքականությունից առանձնանալու, որովհետև վերջին 20 տարիներին, ըստ էության, մենք ունեցել ենք 2 բանակցային սուբյեկտը 1 անձով ներկայացնելու մարտավարություն: Ըստ էության՝ բոլորի համար պարզ էր, որ և՛ Ռոբերտ Քոչարյանը, և՛Սերժ Սարգսյանը ՀՀ ղեկավարի դիրքերից լիարժեք կամ համաչափ կներկայացնեին նաև Արցախի հակամարտության շահերը, քանի որ և՛ Ռոբերտ Քոչարյանը, և՛ Սերժ Սարգսյանը ծագումով Արցախից էին, իսկ Քոչարյանը նաև Արցախի նախագահն է եղել: Իսկ Նիկոլ Փաշինյանի դեպքում  այս տարբերակումն արդեն տեսնում ենք, ի դեպ, սա բխում է հայ ժողովրդի պետական շահից: Պետք է նաև նշեմ, որ մեր բոլոր իշխանություններն էլ ասել էին, որ, ի վերջո, Արցախը պետք է վերադառնա բանակցությունների սեղան, իսկ Նիկոլ Փաշինյանն այս հարցն ավելի կտրուկ է դնում: Մնում է հույս հայտնել, որ իսկապես Արցախը կվերադառնա բանակցային սեղան, և 1996 թ.-ից խախտված բանակցային պատկերը կվերականգնվի:

- Մինչ վարչապետ Փաշինյանը հայտարարում է, որ Արցախը պետք է վերադառնա բանակցային սեղան, արցախյան որոշ պաշտոնյաների կողմից լինում են հայտարարություններ, որ վատ բանակցություններն ավելի լավ են, քան բանակցությունների բացակայությունը, քանի որ ներկա վիճակն ավելի հավանական է դարձնում լայնածավալ ռազմական գործողությունների հնարավորությունները:


- Համաձայն եմ, որ բանակցությունների բացակայությունը կարող է խնդիրներ առաջացնել, բայց ինձ մոտ այլ տրամաբանություն էլ կա: Առաջին դեմքերով  բանակցությունների պասիվություն կա, սակայն ԱԳ նախարարների մակարդակով շփումներ կան, դրանք հաստատված են, կարծում եմ՝ կշարունակվեն: Առաջին դեմքերի մակարդակով այս պահին բանակցություններ չկան, որովհետև, եկեք ընդունենք, որ այսօր ՀՀ-ում  ձևավորված կառավարությունը, այնուամենայնիվ, ժամանակավոր կառավարություն է: Մենք չգիտենք, թե առնվազն մեկ տարի անց՝ ընտրություններից հետո, ով կլինի ՀՀ վարչապետը, հետևաբար, Ադրբեջանն էլ է բավականին զգուշավորություն ցուցաբերում, և այս պահին Ադրբեջանն էլ այդքան հակված չէ բանակցային  իրական գործընթացի: Ունենք «թայմ աութ», որը մենք պետք է օգտագործենք մեր բանակցային դիրքերը բարելավելու համար: Վերջին տարիներին Ադրբեջանն էր ուժի դիրքերից բանակցություններ վարում, իսկ մենք միշտ եղել ենք պաշտպանվողի դերում, քանի որ Ադրբեջանը նախահարձակ է եղել, իսկ հետո մենք որոշել են, թե ինչպես պաշտպանվենք, այդ թվում՝ նաև բանակցություններում:

Իշխանափոխությունը կցանկանայի դիտարկել նաև Արցախյան հակամարտությունում զրոյական կետից  բանակցություններ վարելու տրամաբանությունից, պետք է հետևենք, թե որքանով նոր իշխանությունը կկարողանա մերժել նախկինում մեզ պարտադրված, մեր ազգային ու ներպետական շահերը ոչ լիարժեք ներկայացնող բանակցությունների ձևաչափը, բանակցային փաստաթղթերը: Օգոստոսի 17-ի հանրահավաքին Փաշինյանը մեղադրեց նախկին իշխանություններին հող հանձնելու շուրջ բանակցելու համար, թե որքանով իրեն կհաջողի «ոչ մի թիզ հող» կարգախոսը առաջ տանել, դժվար է ասել:

- Վարչապետ  Փաշինյանը շարունակում է հայտարարել, որ ՌԴ-ն ՀՀ  ռազմավարական գործընկերն է, ավելին՝ աննախադեպ հումանիտար ծրագիր է իրականացվելու:  Սրան զուգահեռ՝ ռուս քաղաքական գործիչներն Ադրբեջանում հայտարարում են, որ Ադրբեջանն իրենց  ռազմավարական գործընկերն է, ռուսական կողմը նաև միշտ խոսել է, որ ցանկանում  է ԵԱՏՄ կազմում տեսնել Ադրբեջանին: Ադրբեջանի հետ այդքան սերտ համագործակցող ՌԴ-ի հետ հարաբերություններն էլ ավելի խորացնելով՝ ԼՂՀ հակամարտության կարգավորման մասով նոր խնդիրներ չե՞ն  առաջանա, ի դեպ, այս հարցադրումը եղել է նաև նախկին իշխանությունների օրոք:

- Ակնհայտ է, որ հայ-ռուսական հարաբերություններում վերջին ժամանակներում որոշակի ճաքեր են նկատելի՝ առնվազն ղեկավարների մակարդակով, այցերի մակարդակով, ադրբեջանական լոբբինգի մակարդակով: Սակայն կա հայելային էֆեկտ, ու ամեն բան ունի 2 երես: Բան այն է, որ 150 միլիոնանոց ՌԴ-ում կլինեն փորձագետներ, քաղաքական գործիչներ, որոնք նման հայտարարություններ կանեն: Եթե Եվրոպան չդիմացավ «խավիարային դիվանագիտությանը», հիշենք, թե ԵԽԽՎ-ում ինչ սկանդալի արժանացավ, ապա  ՌԴ-ում էլ կլիներ, որ վարձատրության կամ այլ շահի դիմաց տվյալ պետության լոբբինգը կանեն: Տեսնում ենք՝ հայկական մեդիադաշտում էլ ոչ պակաս հակառուսականության ալիք կա, կարծում եմ, որ այս հարցով կողմերն իրար համարժեք են, քանի որ ՀՀ-ում էլ կա անթաքույց հակառուսականությունը քարոզող մեդիակոնտենտ:

- Այսինքն՝  այս համատեքստում որևէ իրական վտանգ արցախյան հակամարտության կարգավորման մասով չկա՞:

- Արցախի մասով համատեքստը հետևյալն է՝ այս իշխանափոխությունը, համաժողովրդական ալիքը պետք է օգտագործենք մի գերնպատակի համար՝ հայ ժողովրդին որևէ ուժային կենտրոնի կողմից ոչ հայանպաստ դիրքորոշում որևէ մեկը չի կարող պարտադրել: Երբ մենք ազգովի նման մոտեցում ենք որդեգրում, մնացած աշխարհաքաղաքական սեթևեթանքները  մենք շատ հանգիստ կընդունենք, չէ՞ որ մենք  ունենք ազգային մեկ գերնպատակ: Եթե հիշում եք, ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինն իր վերջին հարցազրույցներից մեկում, Արևմուտքի հետ հարաբերությունների լարվածության ֆոնին մի միտք ասաց, որ եթե նոր աշխարհակարգում չի լինելու ՌԴ-ն, ապա ինչին է պետք  այդպիսի աշխարհը: Հիմա մենք էլ պետք է այսպես տրասֆորմացնենք այս գաղափարը, որ եթե նոր Հայաստանում չի լինելու Արցախը, ինչների՞ս է պետք տարածաշրջանը: Սա նշանակում է, որ հանուն Արցախի յուրաքանչյուր հայ իր մասնիկն է պատրաստ դնել և կյանքը զոհաբերել: Երբ Արցախի հարցն այս աստիճան սրբացնում ես, ապա որևէ ուժային կենտրոնից վախենալու խնդիր չես ունենում, որովհետև 12 մլն մահապարտ անպարտելի ուժ է, և 2016 թ.-ի Ապրիլյան պատերազմի դասը հենց սա էր: Երբ նման մոտեցում ունենանք, բանակցային սեղանի շուրջ դիվանագետները շատ հանգիստ իրենց խոսքը կասեն: Սակայն վտանգավոր միտումն այն է, որ նախորդներն ու ներկաները միմյանց մեղադրում են հող ծախելու, հանձնելու մեջ, սա որևէ լավ բանի մասին չի խոսում, այս դիսկուսը հայկական քաղաքական օրակարգից ընդմիշտ պետք է հանել:

- Ինչպես ինքներդ նկատեցիք,  վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն Արցախի հարցում որոշակիորեն կոշտացրել է դիվանագիտությունը: Ի՞նչ եք կարծում՝ Ադրբեջանը հաշվի կնստի՞ կոշտացման հետ, թե՞ կրկին սահմանին լարվածություն կհրահրի:

- Դիվանագիտական կոշտացումը պետք է ունենա որոշակի հիմնավորում: Բանն այն է, որ վերջին տարիներին մենք արցախյան հարցում հաղթող պետության դիքից չենք բանակցել, այլ արդարացող կամ պատասխանող կողմի դիրքից ենք բանակցել: Իսկ հիմա, եթե այդ կոշտ դիրքորոշումն ամրապնդենք համազգային կոնսոլիդացիայով, եթե մենք մեր ներքին խնդիրները կարգավորենք, հայ հասարակությունը տանենք առողջացման, սա մեր դիրքերը սկսելու է ուժեղացնել: Այսինքն՝ բանակցությունների ժամանակ դու հետևումդ ունենում ես ժողովուրդ, նորմալ հասարակություն, անթերի իշխանություն, որը որևէ գերտերության հետ գաղտնի պայմանավորվածություն չունի, իսկ նման պարագայում անդիմադրելի ուժ ես դառնում:

- Գաղտնիք չէ, որ արցախյան խնդիրը երկու պետությունների՝ Ադրբեջանի ու ՀՀ-ի վրա որպես լծակ միշտ կիրառվել է: Հիմա նոր իրողությունը և մտածելակերպը, թե Արցախը պետք է լինի նոր Հայաստանում,  արտաքին աշխարհի համար խնդիրներ չի՞ ստեղծի, չե՞ն փորձի ՀՀ-ի վրա որոշակի ճնշում գործադրելու մեխանիզմներ կիրառել:

- Թեզը, որ նոր Հայաստանում Արցախն էլ պետք է լինի ՀՀ, զարգացման տեղ ունի: Եթե մենք առաջնորդվում ենք ժողովուրդների ինքնորոշման անխախտ տրամաբանությամբ, ապա Արցախի ժողովուրդը վերջին անգամ ինքնորոշվել է՝ ընտրելով անկախ պետականության ճանապարհը: Բայց բնական է, որ ձեր ասած վտանգը կա, որին մենք պետք է պատրաստ լինենք: Նույն Մինսկի խմբի գործունեության տարիների փորձը ցույց է տվել, որ գերտերությունների շահերը տարածաշրջանում բախվել են, հակասության մեջ են մտել, որից էլ տուժել է հակամարտության կարգավորման ընթացքը: Ի դեպ, եռանախագահության ինստիտուտի առաջացումը հենց այդ հակասությունների արդյունք էր: Կարծում եմ՝ այստեղ փոխլրացման մշակույթը, բալանսավորված քաղաքականությունը պետք է շարունակվի:

 

 

 

 

ՀեղինակԱնի Օհանյան