Ատոմային էներգետիկայի անվտանգության խորհրդի ներկայացվածությունը ցույց է տալիս՝ ՀՀ-ը շարունակելու է զարգացնել միջուկային էներգետիկան՝ ի հեճուկս ԵՄ-ի հետ կնքված համաձայնագրի․ փորձագետ

22:03 • 05.09.18

ՀՀ վարչապետին կից ատոմային էներգետիկայի անվտանգության խորհրդի դերը խորհրդատվական է, վերահսկողական գործառույթներ այն չի իրականացնելու: Խոսելով  ՀՀ վարչապետին կից ատոմային էներգետիկայի անվտանգության խորհրդի կազմի մասին՝ նման պարզաբանում արեց էներգետիկ անվտանգության հարցերով փորձագետ Վահե Դավթյանը:  Նրա հետ Tert.am-ը զրուցել է վերջերս հայտնի դարձած և միջազգային փորձագետների ներգրավվածությամբ խորհրդի կազմի, այնտեղ «Եվրոատոմ»-ից ներկայացուցիչներ չներգրավվելու մասին:

«Պետք է մենք հասկանանք, որ խորհուրդը տեխնիկական, ֆինանսական վերահսկողություն չի կարողանալու իրականացնել ատոմային կայանում,- ասաց նա՝ շատ ողջունելի համարելով այն, որ խորհրդի կազմում ներգրավված են այն երկրների ներկայացուցիչները, որոնք հետզհետե, վերջին տարիների ընթացքում կամ ավանդաբար միջուկային էներգետիկայի հզորություններ են զարգացնում,- այս առումով Ռուսաստանի ներկայացվածությունը, ԱՄՆ-ից, Ֆրանսիայից, Գերմանիայից և մի շարք այլ երկրներից ներկայացուցիչների առկայությունն ուղղակիորեն խոսելու է այն մասին, որ Հայաստանը շարունակելու է զարգացնել միջուկային էներգետիկան, և ի հեճուկս ՀՀ-ի և ԵՄ-ի միջև կնքված Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրի՝ մենք չենք ծրագրում գոնե միջնաժամկետ ժամանակահատվածում ատոմակայանի կոնսերվացումը»:

Նշենք, որ արդեն հրապարակվել է ատոմային էներգետիկայի անվտանգության խորհրդի կազմը, որտեղ ներկայացված են միջազգային փորձագետներ՝ մասնավորապես Ռուսաստանից, Սլովակիայից, ԱՄՆ-ից, Չեխիայից, Մեծ Բրիտանիայից, Գերմանիայից, Ուկրաինայից: Այստեղ ներկայացված չէ «Եվրոատոմ»-ը, որը ՀՀ-ԵՄ համաձայնագրի կողմ է և ՀԱԷԿ-ի կոնսերվացման կողմնակից է:

Վահե Դավթյանը «Եվրոատոմի» ներկայացուցիչների բացակայությունը ՀՀ վարչապետին կից ատոմային էներգետիկայի անվտանգության խորհրդի կազմում համարեց «մեսիջ» այն մասին, որ Հայաստանը վերջին շրջանում փորձում է վերաիմաստավորել միջուկային էներգիայի դերը մեր էներգետիկ անվտանգության ապահովման գործում և իսկապես փորձում է  խորացնել հարաբերությունները ավանդական միջուկային տնտեսությունների հետ:

Փորձագետը նշեց, որ այս որոշման մեջ, իհարկե, կարելի է քաղաքական բաղադրիչ տեսնել, բայց, ըստ նրա, երբ մենք խոսում ենք էներգետիկ անվտանգության մասին, ապա պետք է նկատենք, որ դրա ապահովումը ՀՀ-ում անհնար է պատկերացնել առանց միջուկային բաղադրիչի: «Շատ լավ է, որ դա գիտակցում է մեր կառավարությունը և գնում է այդ ուղիով»,- ասաց նա:

Վահե Դավթյանը մատնանշեց նաև՝ այսօրվա շահագործվող ատոմակայանը ժամանակին ստեղծվել է խորհրդային տեխնոլոգիաներով և դրա ժառանգորդը հիմա համարվում է Ռուսաստանը՝ հանձինս «Ռուսատոմի»:

«Այսօր միջուկային էներգետիկայի զարգացման հարցում մեր հիմնական նպատակները պետք է կապենք Ռուսաստանի հետ: Բացի նրանից, որ Ռուսաստանը ավանդաբար դիտարկվում է որպես դոնոր նոր բլոկի կառուցման համար, այն նաև տրամադրել է գումար ատոմակայանի կյանքը 10 տարով երկարացնելու համար: Իսկ դրանք վարկային միջոցներ են, որոնց համար 2020-21 թվականներից ի վեր սկսելու ենք վճարել: Հետևաբար` նման երկարաժամկետ ծրագիր իրականացնելով և ունենալով վարկային մարման ժամանակացույց՝ մենք պարզապես մեր անվտանգությունից ելնելով, չենք կարող մեր էներգետիկայի վեկտորը փոխել և գնալ դեպի կոնսերվացում »,- ասաց նա:

Էներգետիկ անվտանգության հարցերով փորձագետը նաև առաջարկեց չգերագնահատել «Եվրոատոմի» դերակատարումը ՀՀ-ԵՄ համաձայնագրի մեջ: «Ճիշտ է՝ այն երրորդ կողմ է հանդես գալիս, բայց միակ կազմակերպությունը, որն ի վիճակի է և իրավունք ունի երբևիցե վերահսկողություն իրականացնել Հայաստանի ատոմակայանում, ՄԱԳԱՏԷ-ն է, որը միջուկային էներգետիկայի միջազգային գործակալություն է: Մինչդեռ այդ կազմակերպությունն իր հրապարակած եզրակացության մեջ դրական էր գնահատել մեր ատոմակայանի անվտանգության մակարդակը, և ՀՀ ատոմակայանի 10 տարվա մոդեռնիզացիան տեղի է ունենում նախ և առաջ ՄԱԳԱՏԷ-ի համաձայնությամբ»,- ասաց նա:

Վահե Դավթյանի խոսքով՝ որոշ երկրներում «Եվրոատոմի» պարտադրանքի ուժով մեկը մյուսի հետևից կոնսերվացվում են միջուկային կայաններ: «Բայց անգամ այսօր մենք տեսնում ենք, որ ԵՄ-ը ևս փորձում է որոշակի վերապահումներով վերաբերել դրան: Դա տեղի է ունենում «Եվրոատոմի» ջանքերով, որովհետև այսօր այնտեղ գնում է բավականին լուրջ մրցակցային պայքար էներգետիկ դաշտում: «Եվրոատոմը» տվել է իր բացասական եզրակացությունները մի շարք ատոմակայանների վերաբերյալ: Այնպիսի տպավորություն է ստեղծվում է, որ «Եվրոատոմի» գործառույթն այն է, որ նվազեցնի միջուկային էներգիայի տեսակարար կշիռը Եվրամիության էներգետիկ բալանսում։ Դա կապված է նաև ֆինանսական խնդիրների հետ»,- ասաց նա:

Նա հիշատակեց, որ ժամանակին Եվրամիությունը Լիտվային պարտադրեց, որ կոնսերվացնի  Իգնալիի ատոմակայանը․ այն կորսերվացվեց, բայց Լիտվայի իշխանություններն այդպես էլ գումար չստացան նոր էլեկտրաբլոկի շինարարության համար:

«Եթե մենք կուրորեն հետևենք «Եվրոատոմի» և եվրոպական չինովնիկների կողմից արված այդ հորդորներին, չեմ բացառում, որ կհայտնվենք նույն իրավիճակում»,- ասաց նա:

Իսկ թե արդյոք Եվրամիության կողմից հորդորներն ի վերջո պարտադրանք կդառնան  հարցին, Վահե Դավթյանը պատասխանեց․«Չի կարող նման բան լինել, որովհետև այն համաձայնագիրը, որ մենք կնքել ենք Եվրամիության հետ, իրականում ասոցացման համաձայնագիր չէ: Իսկ մենք գիտենք, որ «Եվրոատեմի» գործառույթները տարածվում են միայն Եվրամիության երկրների վրա: Անգամ ասոցացված երկրներում «Եվրոատոմը» չի կարող այս ոլորտում գործիքակազմ կիրառել»,- ասաց նա:

Վահե Դավթյանը վերադառնալով խորհրդի կազմում ներկայացված փորձագետներին՝  նշեց, որ շատ կարևոր է, որ կառույցն ակտիվորեն համագործակցի ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության հետ: «Ողջունելի է, որ խորհրդի կազմում՝ հենց ցուցակի առաջին տեղում, ՄԱԳԱՏԷ-ի ներկայացուցիչն է»,- նկատեց նա:

Նրա խոսքով՝ այնուամենայնիվ խորհրդի կազմում կան բացթողումներ: Նրա կարծիքով՝ Մեծամորի ատոմակայանի գոնե գործադիր տնօրենը պետք է լիներ խորհրդի կազմում՝ փորձագիտական գնահատականներին կիրառական դարձնելու համար. «Պետք է նաև չմոռանալ, որ Հայաստանում գործում է Միջուկային անվտանգության պետական կոմիտե, որը տարիների աշխատանք է իրականացրել, և անվտանգության միջոցառումներ են իրականացվել: Բայց այսօր մենք տեսնում ենք, որ այդ կոմիտեի անդամներից էլ ոչ ոք ներառված չէ: Սրանք բացեր են, որոնք, կարծում եմ, հնարավորություն կա լրացնելու»,- ասաց նա: