2019 -ը դիմավորելու ենք նոր խորհրդարանով, նոր կառավարությամբ, նոր իրավիճակով. Մանուկ Սուքիասյան (տեսանյութ)

20:21 • 24.09.18

«Իմ քայլը» դաշինքի մաս կազմող «Առաքելություն» կուսակցության քաղխորհրդի անդամ Մանուկ Սուքիասյանը Tert.am-ի հետ զրույցում անդրադառնում է երեկ Երևանի ավագանու ընտրություններում արձանագրված պատկերին, երբ բացառությամբ 2 քաղաքական ուժի, մնացածները ստացան 0-ական կամ 1-ից մի քիչ ավելի բարձր տոկոսներ, իսկ իշխող քաղաքական ուժը 81-ից բարձր, ինչն աննախադեպ է: Մանուկ Սուքիասյանը խոսում է նաև այն «մեսիջների» մասին, որ երևանցիները տվեցին հեղափոխություն արած քաղաքական ուժին՝ հետագա քաղաքական գործընթացների առումով: Ըստ նրա՝ արտահերթ ընտրություններից բացի այլ օրակարգ այլևս երկրում չի կարող լինել, ավելին՝ Մանուկ Սուքիասյանը կանխատեսում է, որ արդեն 2019-ը Հայաստանը կդիմավորի նոր խորհրդարանով ու կառավարությամբ:

-Պարո՛ն Սուքիասյան, երեկ Երևանի ավագանու ընտրությունները հետաքրքիր պատկեր արձանագրեցին, ոչ միայն այն առումով, որ 1991 թվականից հետո առաջին անգամ գործող իշխանությունը 81 տոկոսից բարձր ձայներ ստացավ, այլև արձանագրեց պատկեր, որ «ավանդական» ընդդիմադիր կուսակցությունները, բացառությամբ «Բարգավաճ Հայաստանի» և «Լույս» դաշինքի, ստանում են 0-ից մի քիչ ավելի տոկոսներ. 0.82, 0,22, 0,19: Արդյոք սա չի՞ խոսում այն մասին, որ Հայաստանում քաղաքական կուսակցությունների ինստիտուտը սնանկ է, պետք է ամեն ինչ զրոյից սկսել:

-Արձանագրված թիվը, որ ստացել է «Իմ քայլը» դաշինքը, առաջնահերթ խոսում է ոչ թե այն մասին, որ զուտ քաղաքային ավագանու ընտրությունների հետ է կապված այս աժիոտաժը, այլ առաջնահերթորեն խոսում է հեղափոխությանը տրված քվեի մասին: Այսինքն՝ մարդիկ  վստահության բարձր քվե են տվել հեղափոխությանը, մանդատ են տվել իշխանություններին՝ շարունակելու որդեգրած քաղաքական գիծը: Հետևաբար, այս առումով, ամենը պրոյեկտել այլ կուսակցությունների վրա, որ մնացած կուսակցությունները սնանկ են և անելիք չունեն… ես մի քիչ կխուսափեի: Այլ բան, որ բոլոր ցածր տոկոսներ ստացած կուսակցությունների համար սեփական վարքագիծը վերարժևորելու ժամանակն է, անելիքների ու հրապարարակային գործունեության մեջ շատ ավելի անկեղծ լինելու և ընդունելու համար, որ այսօր արդեն իրենց նախորդ վարքագիծն այլևս հասարակության կողմից պահանջարկ չունի: Եվ եթե իրենց շարունակում են համարել քաղաքական և ունեն հավակնություններ՝ հետագայում ունենալու քաղաքական դերակատարություն, պետք է վերաիմաստավորեն, վերագնահատեն և առաջիկայում դիրքավորվեն նաև պառլեմենտական ընտրություններին ու դրանից հետո տեղի ունենալիք քաղաքական պրոցեսներին, որովհետև ոչինչ կանգ չի առնելու, քաղաքական պրոցեսները շարունակվելու և որպեսզի ժամանակը կուլ չտա բոլոր ցածր տոկոսներ հավաքած քաղաքական ուժերին, պետք է փորձեն գնալ համախմբումների, միավորումների: Ապագայում, ինչու չէ, որպես պատգամավոր ընդդիմության տեղը զբաղեցնելու, այդ հայտը ներկայացնելու համար:



-Կա կարծիք, որ հետհեղափոխական երկրներում առաջին ընտրությունները հենց այդպիսին էլ լինում են, այսինքն՝ ազատ ընտրություններ անցկացնելու քննությունը հանձնվեց, բայց կարևոր ստուգատեսը հաջորդ ընտրություններն են, որոնք կարող են լինել արտահերթ ԱԺ ընտրությունները:

-Միանշանակ, ապրիլյան հեղափոխությունից հետո հեղափոխությունը վերահսկում է իշխանության գործադիր ճյուղը: Օրենսդիրը դեռևս հին իներցիայով նախորդ գումարման ԱԺ-ն է, և քաղաքական լեգիտիմության ամբողջացման և գործընթացները բացառապես քաղաքական ու իրավական հուների մեջ դնելու համար արտահերթ պառլամենտական ընտրություններն այլևս դարձել են օրվա պահանջ: Եվ այլ անելիք, քան ԱԺ արտահերթ ընտրությունների նախապատրաստումն է և իշխանությունն անցնցում փոխանցելը, գործող պառլամենտն այլևս չունի: Եվ կարծում եմ՝ կարճ ժամանակում մենք շատ սրված ձևով ենք այդ պրոցեսները տեսնելու, և նույն վստահության քվեն, մի փոքր այս կողմ կամ այն կողմ, հեղափոխությունը ստանալու է նաև ԱԺ ընտրություններին:

Եվ այս համայնապատկերում շատ կարևորում եմ այն ուժերի դերը, ովքեր պետք է փորձեն զբաղեցնել ընդդիմության դիրքերը:

-Նիկոլ Փաշինյանը, ըստ ամենայնի՝ երեկվա արդյունքներից տպավորված, հենց ԱՄՆ-ից հայտնեց, որ անմիջապես գալու է և սկսի բանակցություններն ԱԺ –ում ներկայացված քաղաքական ուժերի հետ՝ արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների թեմայով: Հայտնի է, որ մինչև երևանցիների այս քվեարկությունը, հանրապետականները, նաև «Հանրապետությունը» և ԲՀԿ-ն, որտեղից այսօր ասել էին, որ պատրաստ են քննարկել ձևաչափը, մի քանի օր առաջ հայտարարում էին, որ դեռ կմտածեն արտահերթ ընտրությունների մասին: Չնայած Նիկոլ Փաշինյանը նրանց ասաց՝ «յա, իրո՞ք», այս հարցը դեռ բաց է, որովհետև այսօր էլ Հանրապետականը կրկնել է, որ անհրաժեշտություն չի տեսնում:

-Առաջիկա պառլամենտական արտահերթ ընտրությունների վերաբերյալ քվեարկել-չքվեարկելու այդ վերապահման հետ կապված Ձեր նշած 2 կուսակցությունները բարձրաձայնել էին քարոզարշավի ավարտից 2-3 օր առաջ: Բայց քարոզարշավի վերջին օրը եկավ հաստատելու, որ այդ ամենը եղել է նախընտրական քարոզչության կրքերի մաքսիմալ դրսևորումը: Իրականում թե՛ «Հանրապետությունը», թե՛ «Բարգավաճ Հայաստանը», կասկած չունեմ, որ արտահերթ պառլամենտական ընտրությունների հարց օրակարգ գալու պարագայում աջակցելու են այդ նախաձեռնությանը, որովհետև երկրում այնպիսի քաղաքական իրավիճակ է ստեղծված, որ այս օրակարգն այլևս անխուսափելի է: Այստեղ փոքրիշատե դիմադրության փորձ կարող է ցույց տալ հանրապետականը, բայց կարծում եմ՝ Փաշինյանի հետ բանակցությունները վերջին պահին կարթնացնեն նրանց մեջ ողջամտության այն փոքր նմուշները, որ դեռ կան: Եթե դու գործող վարչապետի հետ չես գալիս կոմպրոմիսի, դու նորից մարտահրավեր ես նետում հասարակությանը: Եվ ինչ է նշանակում սեփական սխալը ընդունած և պաշտոնը լքած Սերժ Սարգսյանից հետո պնդել, որ այս պառլամենտը պետք է շարունակի իր գործունեությունը, արտացոլում է քաղաքական ուժերի տեսակետը: Չկա նման բան, և օր առաջ հանրապետականները պետք է անցնցում համաձայնեն պառլամենտական արտահերթ ընտրություններին, ինչի արդյունքում նաև հնարավորություն կստեղծվի, որ իրենք փոքրիշատե դրական լույսի ներքո հիշատակվեն: Հակառակ պարագայում ժողովրդին նորից փողոց մղելով, կրկին դրդելով ընդվազման՝ նրանք հարվածի տակ են դնելու տարբեր պետական պաշտոններում ոչ միայն տարիների ընթացքում թալանածն ու կուտակածը, այլ հարվածի ու կասկածի տակ են դնելու շատ ավելի շատ բան, քան իրենց հարստությունն է: Հետևաբար, կարծում եմ, որ հանրապետականներից յուրաքանչյուրն իր մեջ կգտնի այդ ողջամտությունը և բանը չի հասցնի համաժողովրդական ճնշման: Իսկ եթե հասցնի, վայրկյան անգամ կասկած չունեմ, որ մարդիկ հեղեղելու են փողոցները և իրենց գործը կիսատ չեն թողնելու:

-Իհարկե, այդ 81 տոկոսից ավելին շատ տպավորիչ թիվ է, սակայն չմոռանանք, որ այդ ցուցանիշը գրանցվել է շատ ցածր մասնակցության պարագայում՝ մոտ 44 տոկոս: Արդյոք, սա այն սեգմենտը չէ՞, որի հետ հակահեղափոխությունը, որի մասին, ի դեպ, Փաշինյանն ասաց, որ այլևս չկա, կարող է աշխատել՝ պնդելով, որ այդ զանգվածային աջակցությունը չկա, որովհետև եկել են երևանցիների 44 տոկոսը կազմող կողմնորոշված մարդիկ, քվեարկել ու գնացել:

- Ամեն ինչ ֆիքսում ենք նախորդի հետ համեմատության մեջ: Նախ, ֆիքսենք, որ 44 տոկոսը 4 տոկոսով ավելի է, քան 2017-ի Երևանի ավագանու ընտրություններին: Նախ, միևնույն է՝ ՏԻՄ ընտրություն էր սա և շատերը, միգուցե նաև քաղաքականապես, սրան կարևորություն չեն տվել: Բայց ինչի հետ մենք գործ ունենք. կարող էր լինել մասնակցությունը ոչ թե 44, այլ 60 տոկոս, և օրինակ՝ դրա փոխարեն «Իմ քայլը» Դաշինքի քվեները լինեին ոչ թե 82, այլ ասենք՝ 61 տոկոս, կարծում եմ՝ դրանից իրողությունը չէր փոխվելու: Մենք ունենք 44 տոկոս քաղաքականապես մոտիվացված, ընտրություններին կամովին գնացած երևանցիներ, ինչը չես ասի 2017թ. ընտրությունների մասին: 2018 –ի ընտրություններին տեղամասերի շրջակայքում չէին վխտում փող բաժանողներ, մարդ բերողներ, գազելներով տեղափոխողներ: Տեղամասերում դուք չէիք տեսնի հենաշարժական ու տեսողական խնդիրներ ունեցող տատիկների ու պապիկների, որոնք ոչ թե իրենց թոռների հետ էին եկել տեղամաս, այլ ուրիշների թոռներն իրենց տանում էին քվեարկելու այն ուժին, որը իրենց շարունակում էր պահել թշվառ, դեղի ու հացի կարիքի մեջ: Հիմա սա չկա: Հավատացեք, եթե այս ամենին գումարվեր մի քիչ վարչական ռեսուրս, մի քիչ գազելներ, մի քիչ՝ թաղերում աշխույժ տղաներ, այդ 44 թիվը լինելու էր 70 տոկոս: Եվ, հետևաբար, կարելի է արձանագրել, որ ունենք ակտիվ քաղաքական քվե: Եվ ևս մեկ էական տարբերություն. քվեարկությանը մասնակցած վարչական շրջանների մասնակցության տոկոսային աստիճանը, երբ դիտում ես, տեսնում ես, որ 2018-ին ամենաակտիվ և ամենապասիվ համայնքների խզումը եղել է 7 տոկոս. դա ֆանտաստիկ թիվ է: 2017-ի ընտրությունների ժամանակ այս խզումը եղել է 17 տոկոս, այսինքն՝ ակնհայտ է, որ սա ուռճացում է: Թե հիմա սա լցոնում է, կրկնաքվեարկություն, ընտրակաշառք է, թե վարչական ռեսուրս, այլ հարց է, բայց մենք ունենք ուռճացված թիվ: Նաև ասեմ, որ նախորդ ընտրությունների ընտրացուցակները իներցիայի ուժով մինչև վերջ չէին մաքրվել:

-Հիշատակեցիք գազելներ, ուղղորդող աշխույժ տղաներ, ի՞նչ եղավ այդ ներուժը, « մնաց տներում» նստա՞ծ, չփորձեցի՞ն միջամտել, ինչո՞ւ, եթե կա վարկած, որ կա հեղափոխություն, ինչո՞ւ չփորձեցին արջի ծառայություններ մատուցել, խաթարել, փչացնել:

- Այս ռեսուրսը երբեք ոչ մի անգամ, ոչ մի բան, հենց այնպես ոչ մեկի սիրուն աչքերի համար չի արել: Նրանց կամ փող են տվել, կամ աշխատանքի հարց են լուծել, կամ ինչ-որ տեղերում լավություն արել, կամ ինչ-որ համայնքապատկան տարածքներ տվել են վարձակալության: Այսինքն՝ իրենք ունեցել են կոնկրետ մոտիվացիա՝ ինչ են անում, ինչի համար, այս պարագայում նրանց ոչ ոք ոչինչ չի առաջարկել, և տեսել եմ նրանցից ոմանց հուսահատ և դալուկ հայացքները՝ վարչական շրջանում շրջելու ժամանակ, որ մարդիկ ուղղակի պարապուրդի էին մատնված, անելիք չունեին, աշխատանքի ճակատ չկար նրանց համար: Եվ սրա լավագույն հիմնավորումն այն էր, որ ՀՀԿ-ն չէր մասնակցում այս ընտրություններին: Կարծում եմ, որ ԱԺ ընտրությունները գալու են երիցս վերահստատելու, որ ամբողջ հանրապետությունում այլևս հարց լուծում է պարզ, հասարակ քաղաքացին:

-Արդեն իսկ հնչում են կարծիքներ, որ չեն կարող մինչև տարեվերջ տեղի ունենալ արտահերթ պառլամենտական ընտրություններ, քանի որ եթե երկրում մի քաղաքական ուժ ստանա 81 տոկոս, մոտ ընտրութուններում նորից այդքան կստանա, ու սա կբերի ավտորիտարիզմի: Կա՞ն նման վտանգներ, հետևաբար, պե՞տք է սպասել:

- Բոլոր նրանք, ովքեր ասում են՝ սպասել, չեն ասում, թե ինչին: Եթե ամեն ինչ մնա այսպես հունվարին, ապրիլին, կամ փետրվարին, այդ ի՞նչ է տեղի ունենալու, որ մեզ մոտ համոզմունք առաջանա, որ, այ, հիմա կարելի է գնալ պառլամենտական ընտրությունների: Քիչ առաջ, ինչպես մատնացույց արեցի, Երևանի ավագանու ընտրությունները լրջագույն ինդիկատոր էին այլ քաղաքական ուժերի համար՝ հասկանալու, որ հեղափոխությունը վայելելու է ժողովրդի բացարձակ մեծամասնության համակրանքը: Եվ իրենք պարտավոր են վերախմբագրել իրենց ասելիքը՝ քաղաքական դաշտում մնալու համար ու դրանով իսկ՝ քաղաքական դաշտում զբաղեցնելու այն տեղը, որը կվերացնի ավտորիտարիզմի այդ վտանգը, որը, իբրև թե, կա: Այսինքն՝ Երևանի քաղաքային ուժերը եկան քաղաքական ուժերին պատրաստելու արտահերթ պառլամենտական ընտրություններին: Եվ հոկտեմբերին գործընթացները սկսելու պարագայում միանգամայն իրատեսական եմ համարում, որ մինչև տարեվերջ ՝ նոյեմբերի վերջ ունենում ենք ընտրություններ: Եվ մենք Նոր տարին կդիմավորենք նոր կառավարությունով, նոր պառլամենտով, նոր քաղաքական իրավիճակով, և Փաշինյանի ամանորյա ուղերձը կլինի շատ ավելի նորացված ու ամբողջական: