Օբամայից 2015-ին ակնկալում եմ միմիայն ճշմարտություն. Փիթեր Քութուջյան՝ ամերիկացի քաղաքական գործիչ

18:01 • 20.09.14

ԱՄՆ Մասաչուսեթս նահանգի Միդլսեքս շրջանի շերիֆ Փիթեր Քութուջյանը, ով շուրջ 25 տարի զբաղվում է քաղաքական գործունեությամբ, ազդեցիկ գործիչ է, կիսով չափ հայ է, կիսով չափ՝ իռլանդացի, սակայն իրեն համարում է 100 տոկոսով հայ և 100 տոկոսով իռլանդացի: Tert.am-ի հարցին, թե ինչ ծրագրեր է նախաձեռնում Ամերիկայում բնակվող մեր հայրենակիցների համար, ասաց, որ այժմ մի ծրագրի վրա է աշխատում, որի շնորհիվ ամերիկաբնակ մեր հայազգի երիտասարդները հնարավորություն կունենան ներգրավվել ամերիկյան քաղաքականության մեջ, կսովորեն աշխատել նախընտրական գրասենյակներում. «Թեպետ հայերը լիովին դուրս չեն քաղաքական գործընթացներից, այնուամենայնիվ, մենք այսօր չունենք այն ազդեցությունը, որը կարող ենք ունենալ»:


-Պարո՛ն Քութուջյան, հաջորդ տարի Հայաստանը նշում է Հայոց ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցը: Որպես ամերիկյան քաղաքականությանը քաջատեղյակ և անմիջական մասնակից, ի՞նչ եք կարծում ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբաման կարտասանի՞ «ցեղասպանություն» բառն իր իրավական լիարժեք նշանակությամբ:


-Մեծ հույս ունեմ, որ Բարաք Օբաման 2015-ի ապրիլի 24-ին կօգտագործի «ցեղասպանություն» բառը: Որպես ԱՄՆ նախագահի թեկնածու, նա խոստացել է, որ կօգտագործի այն: Նման խոստում են տվել է նաև նախագահներ Բուշ կրտսերը և Բիլ Քլինթոնը:


-Ձեր կարծիքով Հայաստանն ու սփյուռքն ի՞նչ քայլեր պետք է ձեռնարկեն, որպեսզի Ցեղասպանության 100-ամյակի և Արցախի ճանաչման հետ կապված մեր ակնկալիքներն իրականություն դառնան:


-Կարծում եմ անհրաժեշտ է շատ ավելին, քան միայն երկրների և ժողովուրդների միջև հարաբերություններն են: Իմ կարծիքով համաշխարհային քաղաքականության մեջ պետք է տեղի ունենան երևույթներ, որոնց մենք ամենայն հավանականությամբ ականատես կլինենք: Բացի Արցախից այդ երևույթները բնորոշ են նաև անկախության ձգտող այլ երկրներին:


-Դուք համաձա՞յն եք, որ ազգերի ինքնորոշմանը միտված գործընթացներն այժմ ավելի ու ավելի լայն տարածում են գտնում ողջ աշխարհով: Եթե այո, ապա այդ նոր հնարավորությունները կարո՞ղ են, ի վերջո, հանգեցնել Լեռնային Ղարաբաղի միջազգային ճանաչմանը:


-Անշուշտ: Կարծում եմ՝ ԱՄՆ-ն ժամանակին օգտվել է իր իրավունքից և ճանաչել է այլ երկրների ինքնորոշման իրավունքը: Ցավոք, հարցի լուծումը ավելի լայն աշխարհաքաղաքական շրջանակների մեջ է: Եվ ահա այստեղ է, որ Արցախի անկախությունը ճանաչելու մեր ջանքերը սահմանափակված են՝ չնայած ինձ նման բազմաթիվ մարդկանց կողմից գործադրվող ջանքերին:


-Նույն հարցը վերաբերում է Հայոց ցեղասպանությանը. ի՞նչ պետք է անի աշխարհասփյուռ հայությունը, որպեսզի 100-ամյակի հետ կապված մեր սպասումներն իրատեսական դառնան:


-Մեզ պետք է ինքնակազմակերպվել: Մեր ձայնը պետք է լինի բարձր և միասնական: ԱՄՆ-ում բազմաթիվ խմբեր կան, որոնք փորձում են ինքնակազմակերպվել: Այդ ջանքերը ես տեսնում եմ նաև Վաշինգտոնում, ինչը իմ կարծիքով նշանակալի առաջընթացի կարող է բերել: Մենք՝ որպես ազգություն, որպես միասնական խումբ, որպես ամերիկահայություն, պետք է խոսենք մեկ միասնական ձայնով և ջանքեր գործադրենք այդ ձայնը լսելի դարձնելու համար:


-Ամերիկյան քաղաքական «իսթեբլիշմենթում» Դուք ազդեցիկ և բարձր հեղինակություն վայելող քաղաքական գործիչ եք: Ի՞նչ կոնկրետ սպասելիքներ ունեք ԱՄՆ-ից 2015 -ին:


- Ակնկալում եմ միայն ճշմարտություն և դա ԱՄՆ-ի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչումն է: Անցյալի ձախողումները հաշվի առնելով, ցավոք, չեմ կարծում, որ ԱՄՆ-ը անպայման կանի դա, սակայն ակնկալում եմ, որ Ամերիկան կընդունի ճշմարտությունը:


-Կարծում եք՝ բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց շրջանակներից Հայաստան 100-ամյակին կգա՞ն:


-Այո՛, ակնկալում եմ, որ 2015-ին մենք, պատկերավոր ասած, կօգտագործենք մեր զինանոցի բոլոր զենքերը, որպեսզի Կոնգրեսին և Նախագահին համոզենք, որ մենք՝ հայերս, Հայոց ցեղասպանության ճանաչման կարիք ունենք:


- ԱՄՆ-ում Հայաստանը ներկայացված է նախկին վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի մակարդակով: Ի՞նչ ակնկալիքներ ունեք այս առումով: Նրան կհաջողվի՞ նպաստել ԱՄՆ-ում տարբեր մակարդակներում հայանպաստ բանաձևերի ընդունմանը:


-Կարծում եմ, այո: Ես Տիգրան Սարգսյանին հանդիպել եմ մի քանի տարի առաջ, երբ նա Հայաստանի վարչապետն էր: Նրա բարձր ինտելեկտը, ավյունը և տեսլականը անմիջապես դրական տպավորություն թողեցին ինձ վրա: Բարձր գնահատելով Հայաստանի զարգացման իր պատկերացումները, վստահ եմ, որ նա փայլուն տեսլական ունի նաև հայ-ամերիկյան հարաբերությունների զարգացման առումով:
Կարծում եմ, որ լավ նշան է, որ դեսպանի պաշտոնում նշանակվելուց մեկ-երկու շաբաթ հետո ԱՄՆ նախագահը նրան հրավիրվեց Սպիտակ տուն: Դա ԱՄՆ-ի կողմից Հայաստանի և նորանշանակ դեսպանի նկատմամբ ցուցաբերվող հարգանքի նշան է:


-Անվանի ռոք երգիչ Սերժ Թանկյանը Ցեղասպանության 100-ամյակին նվիրված սիմֆոնիա է հեղինակել, որի համաշխարհային պրեմիերան շուտով կկայանա: Ի՞նչ եք կարծում՝ հայ արվեստագետների միավորված ջանքերը նպաստո՞ւմ են Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչմանը:


-Այո՛: Կարծում եմ ցանկացած միջոց, որով հնարավոր է կապվել և հասանելի դառնալ տարբեր համայնքներին, անկախ իր բնույթից հնարավորություն է ստեղծում հզորացնելու մեր կարողությունները և միավորելու մեր տեսակետները Ցեղասպանության ճանաչման հարցում:


-Որքանով տեղյակ եմ՝ Ձեզ համարում եք 100 տոկոսով հայ և 100 տոկոսով իռլանդացի: Կիսով չափ հայ լինելը Ձեզ ավելի շատ օգնե՞լ է, թե ՞ հակառակը՝ խանգարել Ձեր կարիերային:


-Կարծում եմ այն ամենն, ինչն ինձ դարձնում է հայ, միայն օգնել է: Չեմ կարծում, որ ազգանվանս «յան» վերջավորությունը ինքն իրենով օգնություն է: Թերևս ընդհանուր գենետիկ կառուցվածքն է, ԴՆԹ-ն է, որ նույնիսկ այսօր ԱՄՆ-ում, ինձ վերապրող է դարձրել և ինձ՝ որպես Ցեղասպանությունը վերապրածների ժառանգի, պայքարելու և դիմակայելու ուժ է տվել: Ես դաստիարակվել եմ հայկական դպրոցներում, հայերեն սովորելու համար հաճախել եմ կիրակնօրյա դպրոց, այնուհետև՝ ավագ դպրոց, սակայն հայկականության հետ իմ իրական կապը ստեղծվել է իմ պաշտոնում ընտրվելուց հետո: Պատճառն այն չէր, որ իմ ընտրատարածքում հայեր կային: Իրականում հայերն այնտեղ շատ չէին: Պատճառը թերևս իմ ունեցած գիտակցումն էր, որ իմ գործունեությամբ կարող եմ ներազդել հայերին և ամերիկահայերին վերաբերող խնդիրներին: Ես հասկանում էի, որ իմ ժողովրդի, այլ ոչ միայն իմ ընտանիքի արտացոլանքն էի:


-Ի՞նչ խնդիրներ էիք փորձում լուծել, երբ ներկայացված էիք նահանգային օրենսդիր մարմնում, ի՞նչ խնդիրների հանդիպեցիք Հայաստանին օգնելու հարցում և արդյո՞ք համագործակցում էիք հայկական լոբբիստական խմբերի հետ:


-Ընտրվելուց հետո ամեն տարի կազմակերպում և մասնակցում էի Հայոց ցեղասպանության ոգեկոչման արարողությանը, որն անց էր կացվում Բոստոնի նահանգային խորհրդում: Այս ավանդույթը սկիզբ էր առել նախկին հայազգի խոսնակ Ջորջ Գավարյանի նախաձեռնությամբ: Երբ Գավարյանը դադարեց պաշտոնավարել, ես ինձ վրա վերցրեցի ոգեկոչման արարողության կազմակերպումը: Ամենամյա այդ արարողությունը կարևոր ավանդույթ էր Բոստոնի հայության համար, և ինձ հաջողվեց շարունակել այն: Նահանգային օրենսդիր մարմնում ինձ հաջողվեց բարձրացնել հայերի և այլ ժողովուրդների ցեղասպանություններին վերաբերվող հարցերը, ժողովուրդների, այդ թվում՝ Արցախի ժողովրդի ինքնորոշմանը վերաբերող հարցերը և, ընդհանրապես, ես սկսեցի խոսել հայ ժողովրդի մասին այնպես, ինչպես ոչ ոք չեր կարող խոսել: Հետագայում ինձ հաջողվեց ազդեցությունս կիրառել ավելի բարձր, պետական մակարդակներում:


Մենք Բոստոնում կառուցեցինք հայկական ժառանգության զբոսայգին: Այդ հիասքանչ զբոսայգին, որի կառուցման համար ծախսվեց 6 միլիոն դոլար, թերևս իմ ողջ կարիերայի մեծագույն նվաճումն է: Լայնամասշտաբ այդ ծրագիրը մենք սկսեցինք այն ժամանակ երբ Բոստոնի քաղաքային իշխանությունները որոշեցին քաղաքի միջով անցնող ավտոմայրուղին քանդել և այն կառուցել գետնի տակ, քանի որ այն աղավաղում էր քաղաքի տեսքը: Երբ շինարարությունն ավարտվեց, մենք մի քանի հոգով որոշեցինք, որ պետք է փորձենք այդ տարածքում Հայոց ցեղասպանության հուշարձան կառուցել: Այդ ժամանակ դա Բոստոնի ամենաթանկ և ամենապահանջված հողատարածքներից մեկն էր: Հուշարձանի արտաքին տեսքի և նախագծի ընթացքի վերաբերյալ համայնքում տարաձայնություններ կային և եկավ մի պահ, երբ բոլոր մասնակիցները լքեցին նախագիծը և ես մնացի միայնակ:


Միաժամանակ, այդ տարածքում այս կամ այն հուշարձան կառուցելու ցանկություն ունեին այնպիսի խոշոր և ազդեցիկ համայնքներ և կազմակերպություններ, ինչպիսիք են հրեական, հունական, հունգարական համայնքները, «Քրիստոնեական պատանեկան ասոցիացիան»: Չնայած նրան, որ տարաձայնությունների պատճառով բոլորը լքեցին նախագիծը, ես որոշեցի շարունակել պայքարը: Կարծում եմ, իմ հայկական ԴՆԹ-ն էր, որ թույլ չտվեց ինձ թևաթափ լինել: Պարզապես չէի կարող համակերպվել այն մտքի հետ, որ չենք կարող հասնել մեր նպատակին: Այդ ժամանակ կապվեցի «Վարդանանց ասպետներ» կազմակերպության հետ, և նրանք սկսեցին մի խումբ ձևավորել, որի մեջ Ջեյմս Գալուստյանն էր ում հետ մենք մի նոր խումբ ձևավորեցինք, մշակեցինք և ներկայացրեցինք մի նախագիծ և բազմաթիվ քաղաքական խոչընդոտներ հաղթահարելով՝ 10 տարի անց Բոստոնի կենտրոնում կառուցեցինք այդ հիասքանչ զբոսայգին: Դա, հիրավի, իմ ամենամեծ ներդրումն է, և Մարաշից Ամերիկա գաղթած իմ նախնիներին մատուցված հարգանքի տուրքը:
Հայկական ժառանգության զբոսայգու հիմնարկեքի և այնուհետև բացման օրերը լավագույնն էին բոստոնահայության կյանքում: Մենք՝ հայերս, միշտ հավաքվում ենք Ցեղասպանության ոգեկոչման կարևոր, սակայն տխուր առիթով: Այգու բացումը տոնական առիթ էր, որը խորհրդանշում էր այն ամենն ինչի միջով մենք անցել ենք. մեր բաժանումը հայրենիքից և մեր վերահաստատումը, ինչն այդքան գեղեցիկ արտացոլում է Բոստոնի կենտրոնում կառուցված հուշարձանը:


-Պարո՛ն Քութուջյան, ի՞նչ ծրագրեր եք նախաձեռնում ամերիկայում բնակվող մեր հայրենակիցների համար։


-Ես այժմ նախաձեռնում եմ մի ծրագիր, որի շնորհիվ Ամերիկայում բնակվող հայազգի երիտասարդները հնարավորություն կունենան ներգրավվել հանրային ծառայություններում, ամերիկյան քաղաքականության մեջ, կսովորեն աշխատել նախընտրական գրասենյակներում: Այս ամենի շնորհիվ նրանք կկարողանան ազդեցություն ունենալ գործընթացների վրա: Թեպետ հայերը լիովին դուրս չեն քաղաքական գործընթացներից, այնուամենայնիվ, մենք այսօր չունենք այն ազդեցությունը, որը կարող ենք ունենալ: Դա նման է ֆուտբոլային խաղի. երբ դաշտում չես, կարող ես երկրպագել քո թիմին և որոշ ազդեցություն ունենալ, սակայն չես կարող անմիջական ներգործություն ունենալ խաղի վերջնական արդյունքի վրա: Այդ իսկ պատճառով, կարծում եմ, որ ԱՄՆ-ի հանրային ծառայություններում և պետական կառույցներում մեզ անհրաժեշտ են ավելի մեծ թվով ամերիկահայեր՝ մեր առջև դրված նպատակներին հասնելու համար: