ԱԺ-ում հիմնավորվեց, թե ինչու են կիսանախագահականից անցում կատարում խորհրդարանական կառավարման ձևին
Նախագահ Սերժ Սարգսյանի կողմից առաջարկված սահմանադրական փոփոխությունների նախագծի հիմնական զեկուցող, Սահմանադրական փոփոխությունների հանձնաժողովի անդամ Վարդան Պողոսյանն անդրադարձավ նաև պետական մարմինների կառուցվածքին և կառավարման մարմինների հիմնախնդիրներին:
Նա հայտարարեց, թե նոր սահմանադրությամբ առաջարկ է կատարվում անցում գործող կիսանախագահականից խորհրդարանական համակարգին:
Վարդան Պողոսյանը նշեց, որ իրենց հիմնական պատճառաբանությունն այն է, որ այդ համակարգը չի լուծում երկու առանցքային խնդիր: «Առաջինը՝ թե ինչ է տեղի ունենում, որ պառլամենտական մեծամասնությունը հակադիր է նախագահի տեսակետին»,- ասաց նա և հավելեց, թե դա կառաջացնի քաղաքական մեծ հակասություն, պարզ չէ, թե ինչպես է տեղի ունենում քաղաքական պատասխանատվության գործընթացը:
«Եթե ՀՀ նախագահը նշանակում է մի կառավարություն, որն իր ծրագրային քաղաքականությանը հակադրվում է, ապա մեծ բարդություններ են առաջանալու ՀՀ նախագահի և կառավարության միջև»,- ասաց նա և ընդգծեց, թե դա է պատճառը, որ կիսանախագահական համակարգը համարվում է երկփեղկված:
«Առաջանում է նաև հակասություններ ԱԺ-Նախագահ հարաբերություններում, որոնք երկուսն էլ ունեն ուղղակի ժողովրդական մանդատ, և այն կարող վերածվել առճակատումների»,- ասաց նա:
Ըստ նրա, քաղաքական մշակույթի պայմաններում կարող է համեմատաբար սահուն ընթանալ, բայց օրինակ բերեց արևելաեվրոպական երկրների ու Վրաստանի փորձը, երբ այդ հակամարտությունները կարող են վտանգավոր լինել միասնական քաղաքականության, միասնական անվտանգության, նաև տնտեսական հարցերի ապահովման համար:
Երկրորդ խնդիրը նրա խոսքով այն է, որ կիսանախագահականի դեպքում հնարավոր է, որ ՀՀ Նախագահն ու ԱԺ-ն միակարծիք լինեն, ու այդ պարագայում խոսել իշխանությունների հավասարակշռման մասին փաստացի ավելորդ է: «ՀՀ նախագահը լինելով մեծամասնության լիդեր, գերակա դիրք ունի կառավարության նկատմամբ, և նման անհավասարակշռությունն անհնար է կարգավորել սահմանադրական ճանապարհով»,- ասաց նա:
Վարդան Պողոսյանը նկատեց, թե հնարավոր է երրորդ վիճակը, երբ կիսանախագահականի պայմաններում ԱԺ-ում չկան հստակ մեծամասնություններ և սուբյեկտիվ մոտեցմամբ է ընտրվում գործադիր մարմնի ղեկավար:
Նա օրինակ բերեց Վայմարյան Հանրապետությունը, երբ Ռայխսթագում երբեք չեն եղել կայուն մեծամասնություններ, ինչը խանգարող դեր է ունեցել: «Վայմարյան Հանրապետության վերջին ճակատագրական տարիներին՝ 32-33թթ-ին, երկրի նախագահը իշխանությունից հեռացրեց այն վարչապետին, որի նախագահն ուներ հարաբերական մեծամասնություն, և կանցլեր նշանակեց Ադոլֆ Հիտլերին, որը նախորդ ընտրությունների համեմատ ավելի քիչ ձայներ էր հավաքել: ՀՀ նախագահի վարքագիծը հնարավոր չէ կանխորոշել և գերմանական շատ հետազոտողներ գտնում են, որ եթե 33թ.-ին Հիտլերը չնշանակվեր կանցլեր, ապա պատմությունն այլ ընթացք կունենար»,- ասաց նա և հավելեց, թե եթե ԱԺ-ում չկա հստակ մեծամասնություն, ապա նախագահը կարող է ինչպես պոզիտիվ, այնպես էլ նեգատիվ ազդեցություն ունենալ:
«Պետք է սահմանադրական լուծումների այնպիսի ճանապարհ գտնել, որ հնարավորինս նաև սուբյեկտիվ մոտեցումը բացառեն և հատկապես մեր երկրի պայմաններում այնպիսի վիճակ ստեղծեն, որ կառավարումը լինի արդյունավետ և գտնվի ԱԺ ժողովրդի ներկայացուցչական մարմնի արդյունավետ վերահսկողության ներքո»,- ասաց նա:
Նա նկատեց, թե խորհրդարանական ձևին անցնելու պարագայում կարող են լինել պոտենցիալ մի քանի առավելություններ՝ կիսանախագահականի նկատմամբ և թվարկեց, որ հնարավոր է հասնել միասնական իշխանության, հատկապես՝ երկրի համար կենսական կարևորություն ունեցող ոլորտներում՝ ազգային անվտանգություն, պաշտպանություն:
«Խորհրդարանական համակարգը բացառում է խորհրդարանի և նախագահի միջև առճակատումը, պատահական անձանց իշխանության վտանգը զգալիորեն մեղմում է, ինչը կիսանախագահականում հնարավոր չէ բացառել: Պառլամենտական համակարգում չի կարող լինել իշխանության գերկենտրոնացում գործադիր իշխանության և վարչապետի ձեռքում»,-ասաց նա:
«Պառլամենտական համակարգի կարևորությունն այն է, որ ցանկացած կառավարություն կարող է գոյատևել և աշխատել արդյունավետ, միայն պառլամենտական մեծամասնության վստահությունը վայելելու դեպքում»,- ասաց նա ու հավելեց, թե կարևոր առավելություն է նաև այն, որ խորհրդարանական կառավարումն ավելի շատ է կոլեգիալ:










