Եթե ՀՀ-ն ուզում է, որ ՌԴ-ն Ադրբեջանին զենք վաճառելու հարցում հաշվի նստի իր հետ, ապա պետք է այլընտրանքներ ստեղծի. Ստ. Գրիգորյան
Եթե Հայաստանն ուզում է, որ իր ռազմավարական գործընկեր Ռուսաստանը Ադրբեջանին զենք վաճառելու հարցում հաշվի նստի իր հետ, ապա պետք է այլընտրանքներ ստեղծի: Այս մասին Tert.am-ի հետ զրույցում ասաց «Գլոբալիզացիայի և տարածաշրջանային հետազոտությունների վերլուծական կենտրոն» ՀԿ նախագահ, քաղաքագետ Ստեփան Գրիգորյանը՝ անդրադառնալով Դավոսում Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի՝ ՌԴ-ի հետ նոր ռազմատեխնիկական պայմանագիր կնքելու հայտարարությանը: Քաղաքագետ կարծիքով՝ ՀՀ-ն պետք է այլընտրանքներ գտնի և՛ Եվրամիության ու ՆԱՏՕ-ի հետ, և՛ Իրանի ու Չինաստանի հետ համագործակցության շրջանակներում: Բացի այդ, ըստ նրա՝ Հայաստանը պետք է և պաշտոնական, և հասարակական մակարդակով դժգոհություն հայտնի. «Հայաստանը պետք է բավական հստակ հարց դնի ռուսների առջև, որ իրենք միջնորդ են ԵԱՀԿ Մինսկի խմբում և իրենց ֆունկցիան ոչ թե ռազմականացնելն է, այլ ուղիղ հակառակը՝ լարվածությունը նվազեցնելն է»,- ասաց նա: Ինչ վերաբերում է տարածաշրջանում ռազմական բալանսի խախտմանը, Ստեփան Գրիգորյանը նշեց, որ եթե այն խախտված լիներ, Ադրբեջանն անկասկած պատերազմ կսկսեր:
- Ադրբեջանական ԱՊԱ գործակալության հայտնում է, որ Դավոսում գտնվող Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը ասել է, որ Ադրբեջանը բանակցություններ է վարում Ռուսաստանի հետ՝ ռազմատեխնիկական համագործակցության ոլորտում նոր պայմանագրեր կնքելու շուրջ. «Այս ուղղությամբ մենք որևէ սահմանափակում չենք տեսնում»,- նշել է Ալիևը: Նա նշել է, որ զենք գնելու նպատակով Ադրբեջանը Ռուսաստանի հետ 5 մլն դոլարի գործարք է կնքել, որի մեծ մասն արդեն իրականացվել է: Ի՞նչ վտանգներ եք տեսնում այստեղ, և ի՞նչ նպատակ ունեն Ալիևի հայտարարությունները:
- Զարմացած եմ, որ Ալիևը Դավոսում է այս մասին խոսում: Դա ի՞նչ մի լավ բան է, որ ինքն անընդհատ խոսում է: Կարծում եմ՝ դա նաև հոգեբանական ճնշման մեխանիզմ է: Ալիևը ռուսական զենքի ձեռքբերման մասին խոսում է՝ պարզ հասկանալով, որ մենք դրանից դժգոհ ենք: Այստեղ ես ինֆորմացիոն պատերազմի գործոն էլ եմ տեսնում, սա լուրջ գործոն է: Վերջին օրերին Ադրբեջանը հերթական ԲՏՌ զրահափոխադրիչների խմբաքանակը ստացավ Ռուսաստանից: Ի վերջո, դա հին պայմանագրերի շրջանակում էր, բայց Բաքուն շատ ակտիվ լուսաբանում էր այս իրադարձությունը: Դա հոգեբանական ճնշում է, ի վերջո խոսքը նույն պայմանագրի մասին է, բայց զենքը տարբեր խմբաքանակներով է գալիս: Մենք պետք է հասկանանք, որ նաև գնում է ինֆորմացիոն պատերազմ: Այս ամենը ճնշող է, քո ռազմավարական գործընկերը զենք է վաճառում, դա մեկ կամ երկու պայմանագրով է անում, բայց 10 անգամ դրա մասին խոսում են: Առաջինը մենք պետք է հասկանանք, որ տեղեկատվական պատերազմ է գնում:
-Հայաստանն էլ Ռուսաստանի հետ սպառազինություն ձեռք բերելու 2 վարկային պայմանագիր էր կնքել՝ 200 և 100 մլն դոլարի, բայց դրա մասին կարծես թե այդպես չի բարձրաձայնվում:
-Անպայման չէ, որ մերոնք էլ ասեն, որ մենք էլ ենք զենք գնում, բայց կանխարգելիչ քայլեր անել կարող ենք: Կարող էին հասարակությանը ինֆորմացիա տալ, որ հերթական խմբաքանակն է, բացատրել՝ դա ինչ է նշանակում: Դա գլխավորը չէ, բայց կարևոր է: Ցավոք, պետք է նշեմ, որ մերոնք ադեկվատ չեն արձագանքում, ժամանակին մեզ տեղյակ չեն պահում, որ հասարակությունը պատրաստ լինի: Հասարակության այդ բուռն արձագանքները հենց այդտեղից են գալիս, մերոնք ոչ մի բան չեն անում, իսկ իրենք մտածում են՝ ինչ են անում: Ինֆորմացիոն պատերազմ է գնում, և Ադրբեջանը բավականին էֆեկտիվ օգտագործում է այս գործոնը: Ի վերջո, ինչ անհրաժեշտություն կար Դավոսում լրագրողների հետ հանդիպմանն այսպիսի ինֆորմացիա տալ: Կարծես թե դա նույնիսկ բացասական է. Դավոսի ֆորումը նվիրված չէ իրար վախեցնելուն: Համաշխարհային այդ մեծ ֆորումի իմաստը հենց նա է, որ պետությունները համագործակցեն, լիդերները գան քննարկեն հարցերը:
- Հատկապես, որ Համաշխարհային տնտեսական համաժողովին այս տարվա կարգախոսն է՝ «Ստեղծելով ընդհանուր ապագա պառակտված աշխարհում»:
-Այո, առաջին հերթին անվտանգությունն է կարևոր և տնտեսության, և այլ ոլորտներում: Հիմա Ալիևի ասածը հակասում է այն ֆորմատին, որը Դավոսում է:
-Ռուսաստանը Հայաստանի ռազմավարական գործընկերն է և անընդհատ զենք է վաճառում Ադրբեջանին: Ինչպե՞ս եք վերաբերվում այս ամենին և ի՞նչ եք կարծում՝ ՀՀ-ն ինչպիսի՞ քայլեր պետք է ձեռնարկի:
-Մենք պետք է և՛ պաշտոնական, և՛ հասարակական մակարդակով դժգոհություն հայտնենք Ռուսաստանի այդ քաղաքականությունից և միշտ դրա մասին պետք է խոսենք: Նաև Ռուսաստանում պետք է իմանան, որ մենք դրանից դժգոհ ենք: Ռուսաստանի հետ մենք պետք է աշխատենք, պարտավոր ենք աշխատել, բայց Հայաստանը պետք է բավական հստակ հարց դնի ռուսների առջև, որ ի վերջո Ռուսաստանը միջնորդ է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբում, միջնորդը չի կարող իրեն այսպես պահել իրեն: Մի կողմ թողնենք այն, որ մենք ռազմավարական գործընկեր ենք, և իրենք մեր դեմ ուղղված քայլեր են անում: Այստեղ ավելի լուրջ հարց կա, իրենք միջնորդ են ԵԱՀԿ Մինսկի խմբում, և իրենց ֆունկցիան ոչ թե ռազմականացնելն է, այլ ուղիղ հակառակը՝ լարվածությունը նվազեցնելն է:
-Ռուսաստանի քաղաքական-հասարակական շրջանակների ներկայացուցիչներ հայտարարում են, որ եթե իրենք զենք չվաճառեն Ադրբեջանին, միևնույն է՝ Ադրբեջանն այն ձեռք է բերելու Իսրայելից կամ այլ երկրից: Ի՞նչ կարող եք ասել այս հայտարարությունների մասին:
-Այդ լոգիկան թերի է: Իսրայելը Հայաստանի ռազմավարական գործընկերը չէ, ինքը հենց Ադրբեջանի ռազմավարական գործընկերն է, և շատ բնական է, որ Իսրայելը զենք է տալիս Ադրբեջանին: Բայց գիտենք, որ մեծ սկանդալներ են հիմա Իսրայելում, թե ինչու են իրենք Ադրբեջանին վաճառում զենքերը, որոնք հետո հայտնվում են Ղարաբաղի շփման գծում: Այնուամենայնիվ, գոնե Իսրայելի դեպքում հասկանում ես, որ իրենք Ադրբեջանի հետ ռազմավարական գործընկեր են, իսկ Ռուսաստանը՝ ոչ: Այսինքն, այն հիմնավորումները, որ ՌԴ-ն բերում է, ես կասեի՝ ուժեղ հիմք չունեն: Բայց մենք պետք է մեկ բան հասկանանք, որ այո՛, Ռուսաստանն այս ձևով կպահի իրեն մինչև մենք այլընտրանքներ չստեղծենք: Մինչև դու այլընտրանքներ չստեղծես, ոչ ոք քեզ հետ հաշվի չի նստելու:
-ԵՄ-ի հետ համաձայնագրի ստորագրումը կարո՞ղ ենք այլընտրանքի ստեղծման առաջին քայլ համարել:
-Այո, սա տալիս է շանս: Ճիշտ է, անվտանգության բաղադրիչը փոքր է, բայց տնտեսական անվտանգության, էներգետիկ անվտանգության ոլորտում, այո՛, այդ պայմանագիրը կարող է այլընտրանքներ տալ: ՆԱՏՕ-ի հետ ավելի սերտ համագործակցության, Իրանի հետ ամբողջությամբ հնարավորությունների օգտագործման դեպքում Ռուսաստանը մեզ կսկսի հարգել: Սա չի նշանակում, որ հարաբերությունները պետք է խզենք Ռուսաստանի հետ, հակառակը՝ մենք պարտավոր ենք Ռուսաստանի հետ աշխատել, բայց երբ դու ունենում ես այլընտրանքներ, քեզ հետ հաշվի են նստում: Այս այլընտրանքները պետք է գտնենք և՛ Եվրամիության ու ՆԱՏՕ-ի հետ, և՛ Իրանի ու Չինաստանի հետ համագործակցության մեջ:
-Տարածաշրջանում սպառազինման առումով ուժերի բալանսն այժմ ինչպիսի՞ն է: Մինչ ապրիլյան պատերազմ նշվում էր, որ Ադրբեջանն առավելություն ունի, դրանից հետո Հայաստանը Իսկանդերներ ձեռք բերեց, սկսեցին խոսել տարածաշրջանում ուժերի հավասարակշռության մասին: Այժմ ինչպիսի՞ն է իրավիճակը:
-Ես չեմ կարող ասել, քանի որ ռազմական փորձագետ չեմ: Կարող եմ միայն մեկ բան ասել, եթե հավասարակշռությունը խախտված լիներ, Ադրբեջանը պատերազմ կսկսեր: Ես կասկած չունեմ, նույնիսկ մի պահ իրենք չէին էլ հապաղի, քանի որ Ադրբեջանի քաղաքականությունն ագրեսիվ է, ոչ կոնստրուկտիվ է, նրանք ուզում են ուժով լուծել Ղարաբաղի հարցը: Իհարկե, բացի այս, Ադրբեջանը համոզված չէ, թե ինչպիսին կլինեն միջազգային հանրության արձագանքները, բայց եթե լուրջ խախտված լիներ ռազմական բալանսը, իրենք կսկսեին պատերազմը:










