Իրանն ԱՄՆ-ի հետ լարվածության ֆոնին նոր ստորգետնյա միջուկային օբյեկտ է կառուցում. Associated Press

16:32 • 18.12.20

Իրանը սկսել է Ֆորդու քաղաքում գտնվող իր ստորգետնյա ատոմակայանի նոր օբյեկտի շինարարությունը և այս ամենն ԱՄՆ-ի հետ ուժեղ լարվածության ֆոնին, գրում է Associated Press լրատվական գործակալությունը՝ վկայակոչելով այսօր՝ դեկտեմբերի 18-ին, ԶԼՄ-ի տրամադրության տակ հայտնված արբանյակային լուսանկարները:

Չնայած ուրանի հարստացման գործարանի տարածքում կառուցվող շենքի նպատակը դեռևս մնում է անհասկանալի, այնուամենայնիվ, Ֆորդուում ցանկացած աշխատանք, ամենայն հավանականությամբ, նոր մտահոգություններ կառաջացնի ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի վերջին օրերին՝ մինչ նորընտիր նախագահ Ջոն Բայդենի երդմնակալությունը:

Իրանն արդեն ընդլայնում է իր միջուկային օբյեկտը Սպահան նահանգի Նաթանզ քաղաքում, հուլիսին տեղի ունեցած խորհրդավոր պայթյունից հետո, որը պաշտոնական Թեհրանի կողմից որակվել է որպես դիվերսիոն հարձակում:

Իրանի առաքելությունը ՄԱԿ-ում անմիջապես չի արձագանքել արբանյակային նկարների վերաբերյալ մեկնաբանություն տալու Ադրբեջանի խնդրանքին: Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալությունը (ՄԱԳԱՏԷ), որի տեսուչներն Իրանում են գտնվում Թեհրանի միջուկային ծրագրի վերաբերյալ Գործողությունների համատեղ համապարփակ ծրագրի (JCPOA) դրույթների կատարումը վերահսկելու առաքելության շրջանակներում, դեռ չի պատասխանել հարցմանը:



Ֆորդուի տարածքում շինարարությունը սկսվել է սեպտեմբերի վերջին: AP-ի հրապարակած լուսանկարները, որոնք ստացված են «Maxar Technologies» կազմակերպությունից, ցույց են տալիս, որ շինարարությունը շարունակվում է տեղանքի հյուսիս-արևմտյան հատվածում, շիական սուրբ Քոմ քաղաքի մոտակայքում, Թեհրանից մոտ 90 կիլոմետր հարավ-արևմուտք:

Դեկտեմբերի 11-ին արված արբանյակային լուսանկարը ցույց է տալիս, որ այն փորված հիմք ունի՝ տասնյակ սյուներով, որոնք հիմնականում օգտագործվում են երկրաշարժի գոտիներում գտնվող շենքերն ամուր պահելու համար: Շինհրապարակը գտնվում է Ֆորդոյի ստորգետնյա օբյեկտից հյուսիս-արևմուտք՝ կառուցված սարի խորքում՝ այն հնարավոր ավիահարվածներից պաշտպանելու համար: Հաստատությունը հարևան է Ֆորդուի այլ օժանդակ և հետազոտական շենքերին: Այս շենքերի թվում է Իրանի վակուումային տեխնոլոգիաների ազգային կենտրոնը: Վակուումային տեխնոլոգիան ուրան հարստացնող իրանական ցենտրիֆուգների մշակման հիմնական բաղադրիչն է, բացատրում է AP- ն:

Այս շաբաթվա սկզբին Observer IL անունով օգտատերը թվիթերում Ֆորդոյի մի նկար էր հրապարակել, որում ցուցադրվում էր նոր շինությունը`վկայակոչելով Հարավային Կորեայի օդատիեզերական հետազոտությունների ինստիտուտին: Ավելի ուշ AP-ն պարզել էր, որ Observer IL օգտատերը իսրայելցի թոշակառու զինվորական է ՝ ինժեներական կոչումով: Նա խնդրել էր, որ իր անունը չհանրայնանցնեն՝ նախկինում ստացած սպառնալիքներից հետո: Կորեայի օդատիեզերական հետազոտությունների ինստիտուտը հաստատել է, որ նկարահանել է հրապարակված լուսանկարը՝ արբանյակային պատկերից:

Նաթանզի ուրանի հարստացման կայանում երեք արդիականացված «ԻՐ-2Մ» ցենտրիֆուգներ գործարկելու Իրանի մտադրությունը դրական քայլ չէ Թեհրանի միջուկային ծրագրի շուրջ ստեղծված բարդ միջավայրում: Այս մասին դեկտեմբերի 8-ին հայտարարել էր Ռուսաստանի փոխարտգործնախարար Սերգեյ Ռյաբկովը:

«Իրանի աստիճանական դուրս գալը JCPOA-ի շրջանակներում իրանական կամավոր պարտավորություններից (2015 թ. Իրանի միջուկային ծրագրի համատեղ համապարփակ գործողությունների ծրագիր,– Tert.am) նորություն չէ: Իհարկե, այս քայլը չի բարելավում իրանական միջուկային ծրագրի շուրջ արդեն բավականին բարդ և լարված մթնոլորտը», - ասել է Սերգեյ Ռյաբկովը:

Միևնույն ժամանակ, Ռուսաստանի Դաշնության փոխարտգործնախարարը ուշադրություն է հրավիրել այն փաստի վրա, որ առաջին անգամ չէ, որ տեղի են ունենում ԱԷՄԳ-ի քարտուղարությունից  չնախատեսված փաստաթղթերի արտահոսքեր:

«Սա հարցեր է առաջացնում, գոնե գործակալության միջոցով նամակագրության գաղտնիությունն ապահովելու առումով: Մենք այս հարցերը կտանք», - շեշտել է նա:

Դեկտեմբերի 4-ին, Reuters-ը, վկայակոչելով ՄԱԳԱՏԷ-ի զեկույցը, հաղորդել էր, որ Իրանի իշխանությունները մտադիր են գործարկել արդիականացված «ԻՐ-2Մ» ցենտրիֆուգների լրացուցիչ երեք կասկադ Նաթանզի ուրանի հարստացման գործարանում: Հաստատությունում ներկայումս գործում է «ԻՐ-2Մ» ցենտրիֆուգների մեկ կասկադ, որը գործարկվել է նոյեմբերի կեսերին:

Իրանը հարստացնում է ուրանը 2015-ի միջուկային գործարքում նախատեսված սահմանաչափից 3,67 %-ով բարձր, բայց 20%-ից ցածր: Անցյալ ամիս երկրի առաջատար միջուկային գիտնականի սպանությունից հետո, իրանցի պաշտոնյաները առաջարկել են Նաթանզի գործարանում օգտագործել «ԻՐ-2Մ» ուրանի հարստացման ցենտրիֆուգներ և Ֆորդուի ատոմակայանում «ԻՐ-6» ցենտրիֆուգներ տեղադրել, մինչդեռ JCPOA-ն ենթադրում է առաջին սերնդի «ԻՐ-1» ցենտրիֆուգների օգտագործում:

Հիշեցնենք, որ Մոհսեն Ֆախրիզադեն, որին կոչում են իրանական միջուկային ռումբի ծրագրի «հայր», սպանվել էր նոյեմբերի 27-ին: Պաշտոնապես նա ղեկավարում էր Իրանի պաշտպանության նախարարությանը կից հետազոտությունների և նորարարությունների կազմակերպությունը: Արևմտյան լրատվամիջոցներում նրան անվանում են նաև «իրանական օպենհայմեր» (Ռոբերտ Օպենհայմերը գիտական խմբի ղեկավարն է, որը 1940-ականներին ԱՄՆ-ում միջուկային ռումբ է մշակել): Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն 2018-ին ասել էր, որ Ֆախրիզադեն ղեկավարում է Թեհրանի ամբողջ միջուկային նախագիծը: Իսրայելական արտաքին հետախուզության՝ «Մոսսադ»-ի գործակալները կասկածվում են գիտնականի սպանությանը մասնակցության մեջ: